Yaya sahihancin ƙiyasin yake?
Yana da kyau gwargwadon matsakaicin alƙaluman da aka wallafa waɗanda aka gina shi a kai, kuma waɗannan suna da rashin tabbas mai faɗi. Haƙiƙanin haɗari ya dogara ne da abubuwan da na'urar lissafi ba za ta iya gani ba, kamar ainihin yawan ƙwayar cutar a jinin abokin jima'inku (viral load). Ku yi amfani da shi don auna yadda ya kamata ku yi gaggawa. Gwaji ne kaɗai ke faɗa muku ko kuna ɗauke da HIV.
Na yi yiwuwar haɗuwa da HIV a 'yan kwanakin nan. Me zan yi?
Idan bai kai sa'o'i 72 ba, ku je sashen gaggawa na asibiti, cibiyar kulawar gaggawa, ko asibitin lafiyar jima'i yau, ku tambayi game da PEP (maganin rigakafin HIV da ake sha bayan haɗuwa da HIV). Ma'aikacin lafiya zai faɗa muku ko kuna buƙatarsa. Da wuri aka fara shi, da kyau yake aiki, zai fi kyau cikin sa'o'i 24. Kada ku jira gwaji: babu gwajin da zai iya gano sabuwar kamuwa da wuri haka.
Ana iya kamuwa da HIV ta jima'i ta baki?
Yana yiwuwa amma ba kasafai ba. CDC ta ce haɗarin ƙanƙani ne. Fitar da maniyyi a baki tare da gyambon baki, dasashin da ke zubar da jini ko gyambo a al'aura na iya ƙara shi kaɗan, haka ma sauran cututtukan jima'i.
Zan iya kamuwa da HIV ta sumba, yawu, ko kujerar bayan gida?
A'a. Ba a yaɗa HIV ta yawu, gumi, hawaye, sumba, cin abinci ko shan abin sha tare, bayan gida, ko cizon ƙwari. Sai jini, maniyyi, maziyyi, ruwan dubura ko na farji, ko ruwan nono ya shiga cikin jini ko ta fata mai laushi ta ciki (mucous membrane).
Ƙabila ko launin fata yana shafar haɗarin HIV?
Ba ta fuskar halitta ba. Yiwuwar yaɗuwar HIV ta jima'i ko ta jini ɗaya ce ga kowa. Abin da ya bambanta shi ne yawan masu HIV a al'ummomi daban-daban, saboda dalilai na zamantakewa da tattalin arziki. Hakan yana canza yiwuwar cewa abokin jima'i da ba a san matsayinsa ba yana ɗauke da HIV, don haka inda akwai alƙaluman hukuma (a yanzu Birtaniya da Amurka) kuna iya ƙara al'ummarsa.
Mene ne lokacin jira (window period)?
Shi ne lokacin tsakanin kamuwa da lokacin da gwaji zai iya gano HIV da tabbas. Kwana 10 zuwa 33 ne ga gwajin NAT (gwajin da ke neman ƙwayar cutar kanta), da kwana 18 zuwa 45 ga gwajin antigen/antibody na ɗakin gwaje-gwaje (jini daga jijiya). Kwana 18 zuwa 90 ne ga gwajin antigen/antibody na gaggawa (jini daga tsinin yatsa), da kwana 23 zuwa 90 ga gwajin antibody, wanda ya haɗa da yawancin gwajin gaggawa da gwajin kai da kai. Sakamakon da ya nuna babu HIV yana zama tabbatacce ne kawai bayan lokacin jira ya cika.
Yaushe zan iya amincewa da sakamakon da ya nuna babu HIV?
Sakamakon da ya nuna babu HIV yana kawar da HIV daga wannan haɗuwar idan gwajin NAT ne a kwana 33, gwajin antigen/antibody na ɗakin gwaje-gwaje (jini daga jijiya) a kwana 45, ko kowane gwajin HIV a kwana 90. Wannan yana nufin babu wata sabuwar haɗuwa. Idan kun sha PEP, CDC tana ba da shawarar gwaji makonni 4 zuwa 6 da makonni 12 bayan abin ya faru, don haka ku bi jadawalin ma'aikacin lafiyarku.
Gwajin kai da kai a gida yana aiki?
Eh, gwajin kai da kai da aka amince da shi sahihi ne, amma yawancinsu gwajin antibody ne, don haka suna zama tabbatattu ne kawai kwana 90 bayan haɗuwa da HIV. Gwajin kai da kai da ya nuna akwai HIV (positive) koyaushe yana buƙatar gwajin tabbatarwa a ɗakin gwaje-gwaje.
Mene ne ma'anar U=U?
Idan ba a iya gano HIV a jini ba, ba za a iya yaɗa ta ba (Undetectable = untransmittable). Mai ɗauke da HIV da ke shan magani har yawan ƙwayar cutar a jininsa ya ragu har ba a iya gano ta (ƙasa da kwafi 200/mL) ba ya yaɗa HIV ta jima'i. Manyan bincike kan ma'aurata sun tabbatar da haka. Ba a tabbatar da shi ga raba allura ba.
Idan ina shan PrEP, zan iya kamuwa da HIV?
Da wuya sosai idan kuna shan PrEP (maganin rigakafin HIV da ake sha kafin haɗuwa da HIV) kamar yadda aka umurta. Yana rage haɗarin jima'i da kusan 99% ga jima'i ta dubura da kusan 90% ga jima'i ta farji. Kariyar tana raguwa idan an tsallake sha, kuma tana ɗaukar lokaci kafin ta cika idan an fara. Ku ci gaba da gwajin HIV na yau da kullum da ke tare da PrEP.
Ina da alamomi. Hakan yana nufin ina da HIV?
Ba lallai ba. HIV a farkonta na iya jawo zazzaɓi, ƙuraje a fata, ciwon maƙogwaro ko kumburin gland, amma haka ma cututtuka da dama da aka saba da su, kuma mutane da yawa masu HIV ba su da wata alama ko kaɗan. Damuwa ma na iya jawo alamomi na gaske a jiki. Idan kuna damuwa, ku yi gwajin da zai iya gano kamuwa a farko.
Ƙiyasina ƙanƙani ne sosai. Har yanzu sai na yi gwaji?
Eh, yana da kyau. Gwaji ba ya ɗaukar lokaci, sau da yawa kyauta ne, kuma ita ce hanya ɗaya tak ta samun tabbas. CDC kuma tana ba da shawarar kowa mai shekaru 13 zuwa 64 ya yi gwajin HIV aƙalla sau ɗaya.
Ana ajiye ko raba abin da na shigar?
A'a. Lissafin yana gudana gaba ɗaya a burauzarku. Babu abin da kuka rubuta da ake aikawa zuwa wata sabar, ko a ajiye shi, ko a bibiya shi, kuma rufe shafin yana share shi.