Xét nghiệm HIV và giai đoạn cửa sổ

Giai đoạn cửa sổ

Sau khi HIV xâm nhập vào cơ thể, cần có thời gian trước khi xét nghiệm có thể phát hiện được vi rút. Khoảng thời gian đó gọi là giai đoạn cửa sổ. Trong giai đoạn này, một người có thể đã nhiễm HIV nhưng xét nghiệm vẫn cho kết quả âm tính. Mỗi loại xét nghiệm tìm một thứ khác nhau, nên mỗi loại có giai đoạn cửa sổ riêng.

Xét nghiệm axit nucleic (NAT)

Tìm vật liệu di truyền của vi rút trong máu. Đây là xét nghiệm phát hiện HIV sớm nhất, từ khoảng ngày 10, nhưng chi phí cao và không phải nơi nào cũng có. Xét nghiệm này chủ yếu được dùng khi một người vừa có phơi nhiễm nguy cơ cao hoặc có triệu chứng của giai đoạn nhiễm sớm.

Xét nghiệm kháng nguyên/kháng thể

Đây là xét nghiệm tiêu chuẩn ở hầu hết các phòng khám và phòng xét nghiệm, đôi khi được gọi là xét nghiệm thế hệ thứ tư. Xét nghiệm này phát hiện cả kháng thể HIV và p24, một loại protein của vi rút xuất hiện trước kháng thể. Xét nghiệm kháng nguyên/kháng thể tại phòng xét nghiệm (lấy máu tĩnh mạch) có giá trị kết luận ở thời điểm 45 ngày. Xét nghiệm nhanh kháng nguyên/kháng thể (lấy máu đầu ngón tay) cần tới 90 ngày.

Xét nghiệm kháng thể

Chỉ phát hiện kháng thể mà cơ thể bạn tạo ra để phản ứng với HIV, vốn cần nhiều thời gian hơn để xuất hiện. Hầu hết các xét nghiệm nhanh và bộ tự xét nghiệm tại nhà, kể cả loại dùng que lấy dịch miệng, đều là xét nghiệm kháng thể và có giá trị kết luận từ 90 ngày.

Lịch xét nghiệm theo thời gian

• 72 giờ đầu tiên: Quá sớm cho bất kỳ xét nghiệm nào. Nếu bạn tình có HIV và chưa được điều trị hiệu quả, hoặc bạn không rõ tình trạng HIV của họ, hãy hỏi về điều trị dự phòng sau phơi nhiễm HIV (PEP) ngay bây giờ. PEP phải bắt đầu trong vòng 72 giờ.
• Ngày 10 đến ngày 33: NAT có thể bắt đầu phát hiện HIV. Kết quả NAT âm tính có giá trị kết luận từ ngày 33.
• Ngày 18 đến ngày 45: Xét nghiệm kháng nguyên/kháng thể tại phòng xét nghiệm có thể bắt đầu phát hiện HIV. Kết quả âm tính có giá trị kết luận từ ngày 45.
• Ngày 18 đến ngày 90: Giai đoạn cửa sổ của xét nghiệm nhanh kháng nguyên/kháng thể (lấy máu đầu ngón tay). Xét nghiệm kháng thể, bao gồm hầu hết các bộ tự xét nghiệm tại nhà, có giai đoạn cửa sổ từ 23 đến 90 ngày.
• Từ ngày 90 trở đi: Kết quả âm tính của bất kỳ xét nghiệm nào trong số này đều có giá trị kết luận.

Xét nghiệm sớm vẫn có thể hữu ích, nhất là khi bạn đang lo âu, nhưng hãy lên kế hoạch xét nghiệm lại khi giai đoạn cửa sổ đã qua. Nếu bạn đã dùng PEP, hãy làm theo lịch hẹn của bác sĩ; CDC (Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ) khuyến cáo xét nghiệm vào khoảng 4 đến 6 tuần và 12 tuần sau phơi nhiễm.

Triệu chứng không thay thế được xét nghiệm

Một số người có các triệu chứng giống cúm 2 đến 4 tuần sau khi nhiễm HIV, như sốt, phát ban, đau họng, sưng hạch hoặc loét miệng. Nhiều người hoàn toàn không có triệu chứng, và những triệu chứng này cũng có thể do nhiều nguyên nhân khác gây ra. Nếu bạn có các triệu chứng này sau khi có thể đã phơi nhiễm, hãy đi khám và đề nghị làm loại xét nghiệm có thể phát hiện nhiễm HIV giai đoạn sớm.

Nơi xét nghiệm

• Phòng khám sức khỏe tình dục và phòng khám bệnh lây truyền qua đường tình dục (STI), thường miễn phí và bảo mật
• Bác sĩ của bạn hoặc trung tâm y tế cộng đồng
• Nhà thuốc và các tổ chức cộng đồng có cung cấp xét nghiệm nhanh
• Bộ tự xét nghiệm tại nhà mua ở nhà thuốc hoặc trên mạng

Tại Hoa Kỳ, gettested.cdc.gov giúp bạn tìm nơi xét nghiệm miễn phí gần bạn. CDC khuyến cáo mọi người từ 13 đến 64 tuổi xét nghiệm ít nhất một lần. Ở các nước khác, cơ quan y tế quốc gia và các tổ chức từ thiện về sức khỏe tình dục thường có công cụ tìm kiếm tương tự.

Sau khi có kết quả

Âm tính sau giai đoạn cửa sổ: nếu từ đó đến nay bạn không có lần phơi nhiễm nào khác, bạn không bị nhiễm HIV từ lần phơi nhiễm đó. Nếu nhiều khả năng bạn sẽ còn phơi nhiễm nữa, hãy hỏi về điều trị dự phòng trước phơi nhiễm HIV (PrEP).

Âm tính trong giai đoạn cửa sổ: kết quả này giúp bạn yên tâm hơn, nhưng hãy xét nghiệm lại khi giai đoạn cửa sổ kết thúc.

Dương tính hoặc có phản ứng: bạn sẽ cần làm thêm một xét nghiệm tại phòng xét nghiệm để khẳng định. Nếu được khẳng định nhiễm HIV, điều trị có hiệu quả rất tốt và giúp người có HIV sống lâu, khỏe mạnh. Người duy trì được tải lượng vi rút không phát hiện được thì không lây HIV qua quan hệ tình dục, đó là nguyên tắc K=K (Không phát hiện = Không lây truyền; tiếng Anh: U=U).