PEP, PrEP và K=K

PEP: sau khi phơi nhiễm

Điều trị dự phòng sau phơi nhiễm HIV (PEP) là một đợt dùng thuốc kháng vi rút (ARV) ngắn ngày sau khi có thể đã phơi nhiễm, nhằm ngăn không cho vi rút gây nhiễm. Bạn uống thuốc hằng ngày trong 28 ngày.

Cách được dùng PEP

• Đến khoa cấp cứu, phòng khám cấp cứu hoặc phòng khám sức khỏe tình dục và nói rằng bạn cần PEP.
• Bạn sẽ được hỏi về lần phơi nhiễm và được làm xét nghiệm HIV ban đầu. Bạn không cần chờ có kết quả rồi mới bắt đầu dùng thuốc.
• Uống đủ mọi liều trong suốt 28 ngày. Tác dụng phụ của các phác đồ hiện nay thường nhẹ.
• Bạn sẽ được xét nghiệm HIV theo dõi vào khoảng 4 đến 6 tuần và 12 tuần sau phơi nhiễm.

Xem thêm chi tiết tại cách được dùng PEP.

PEP dành cho ai

PEP được khuyến cáo sau một lần phơi nhiễm đáng kể, chẳng hạn quan hệ tình dục không dùng bao cao su hoặc dùng chung kim tiêm, với người có HIV mà không biết chắc đã ức chế được tải lượng vi rút hay chưa. Nếu không rõ tình trạng HIV của người kia, việc dùng PEP sẽ được quyết định tùy từng trường hợp. PEP cũng được dùng sau khi bị tấn công tình dục. Bác sĩ sẽ giúp bạn quyết định dựa trên các chi tiết cụ thể.

PrEP: trước khi phơi nhiễm

Điều trị dự phòng trước phơi nhiễm HIV (PrEP) là thuốc dành cho người không có HIV, dùng để phòng tránh nhiễm HIV. Khi dùng đúng chỉ định, PrEP giảm nguy cơ lây qua quan hệ tình dục khoảng 99% với quan hệ qua đường hậu môn và khoảng 90% với quan hệ qua đường âm đạo. PrEP giảm nguy cơ do tiêm chích ma túy ít nhất 74%.

Các lựa chọn

• Thuốc uống hằng ngày. Lựa chọn sẵn có rộng rãi nhất.
• PrEP theo tình huống (“2-1-1”). Uống quanh thời điểm quan hệ tình dục, là lựa chọn dành cho một số nam quan hệ tình dục đồng giới (MSM).
• Thuốc tiêm. PrEP dạng tiêm tác dụng kéo dài, tiêm hai tháng một lần, hoặc hai lần mỗi năm với các lựa chọn mới hơn.

Ai có thể cân nhắc dùng PrEP

• Bất kỳ ai có bạn tình có HIV và chưa ức chế được tải lượng vi rút, hoặc bạn tình không rõ tình trạng HIV
• Người không phải lúc nào cũng dùng bao cao su với bạn tình mới hoặc bạn tình không thường xuyên
• Bất kỳ ai được chẩn đoán mắc bệnh lây truyền qua đường tình dục (STI) trong sáu tháng qua
• Người tiêm chích ma túy và dùng chung dụng cụ tiêm chích
• Bất kỳ ai đã dùng PEP nhiều hơn một lần

Khi dùng PrEP, bạn cần xét nghiệm HIV và khám định kỳ. Nếu bạn vừa dùng xong một đợt PEP và nghĩ mình sẽ còn phơi nhiễm, thường bạn có thể chuyển thẳng sang PrEP.

K=K: không phát hiện được nghĩa là không lây truyền

Khi người có HIV được điều trị và duy trì tải lượng vi rút ở mức không phát hiện được (dưới 200 bản sao/mL), họ không lây HIV qua quan hệ tình dục. Các nghiên cứu lớn trên những cặp đôi mà một người có HIV và người kia không có đã không ghi nhận ca lây truyền nào từ người có tải lượng vi rút đã được ức chế, qua nhiều nghìn lần quan hệ tình dục không dùng bao cao su.

Để đạt được tải lượng vi rút không phát hiện được có thể mất tới sáu tháng điều trị, và việc duy trì ở mức đó phụ thuộc vào việc điều trị đều đặn. K=K (Không phát hiện = Không lây truyền; tiếng Anh: U=U) áp dụng cho quan hệ tình dục; nguyên tắc này chưa được xác lập đối với việc dùng chung kim tiêm, vì vậy dùng chung kim tiêm vẫn có nguy cơ. Đọc thêm tại K=K: không phát hiện được nghĩa là không lây truyền.

Các công cụ này được tính vào ước tính của bạn như thế nào

Trong công cụ tính, PrEP và PEP đều làm giảm ước tính tùy theo mức độ đều đặn khi bạn dùng thuốc và PEP được bắt đầu sớm đến đâu. Hiệu quả của PrEP còn phụ thuộc vào loại phơi nhiễm. Nếu bạn tình có tải lượng vi rút không phát hiện được, nguy cơ lây qua quan hệ tình dục được tính bằng không. Trang phương pháp tính liệt kê các số liệu cụ thể.