K=K: Không phát hiện = Không lây truyền

Nếu bạn tình của bạn có HIV, điều trị hằng ngày và có tải lượng vi rút không phát hiện được, quan hệ tình dục với người đó không có nguy cơ lây nhiễm HIV. Đây là một trong những phát hiện quan trọng nhất trong phòng ngừa HIV, được các nghiên cứu lớn chứng minh và được CDC (Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ) cùng Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ủng hộ.

“Không phát hiện được” nghĩa là gì

Tải lượng vi rút là lượng HIV có trong máu. Thuốc điều trị HIV, gọi là điều trị kháng vi rút hay điều trị ARV, ngăn vi rút tự nhân lên, nhờ đó tải lượng vi rút giảm xuống. Khi tải lượng thấp đến mức xét nghiệm thông thường không đo được, người ta gọi là không phát hiện được. Với K=K, ngưỡng này là dưới 200 bản sao/mL máu.

Không phát hiện được không có nghĩa là vi rút đã hết. Điều đó có nghĩa là việc điều trị đang kiểm soát được vi rút. Nếu một người ngừng uống thuốc, tải lượng vi rút có thể tăng trở lại, và khả năng lây truyền HIV cũng vậy.

Bằng chứng

Các nhà nghiên cứu đã theo dõi những cặp đôi trong đó một người có HIV còn người kia thì không, và kiểm tra xem có ca nhiễm mới nào đến từ người đang điều trị hay không. Trong nghiên cứu PARTNER ở các cặp đôi nam đồng tính, 782 cặp đôi cho biết đã quan hệ tình dục qua đường hậu môn không dùng bao cao su 76.088 lần trong khi người có HIV đã ức chế được tải lượng vi rút. Không có ca lây truyền HIV nào giữa các cặp đôi đó. Các tác giả kết luận rằng nguy cơ trong tình huống này thực tế bằng không.

Đánh giá bằng chứng của CDC dựa trên nhiều nghiên cứu cặp đôi tương tự, và WHO hiện khẳng định rằng người đang điều trị có tải lượng vi rút không phát hiện được sẽ không lây truyền HIV cho bạn tình.

Mất bao lâu, và cách duy trì

• Đạt được. Có thể mất đến sáu tháng điều trị để đạt mức không phát hiện được. Cho đến khi xét nghiệm xác nhận điều đó, hãy dùng bao cao su hoặc điều trị dự phòng trước phơi nhiễm HIV (PrEP, thuốc phòng ngừa HIV dành cho người không có HIV).
• Duy trì. Việc duy trì mức không phát hiện được phụ thuộc vào việc điều trị đều đặn. CDC khuyến nghị xét nghiệm tải lượng vi rút mỗi 4 đến 6 tháng, để người có HIV biết mình vẫn đang ở mức không phát hiện được.
• Biết kết quả của bạn tình. K=K dựa trên kết quả xét nghiệm tải lượng vi rút thực tế và gần đây của bạn tình, chứ không dựa vào phỏng đoán. Nếu không chắc chắn, bạn hoàn toàn có thể hỏi người đó.

Để so sánh, quan hệ tình dục qua đường hậu môn với vai trò bên nhận với bạn tình có HIV và chưa được điều trị hiệu quả có khả năng nhiễm HIV ước tính là 1,4% (khoảng 1 trên 72) mỗi lần quan hệ. Với bạn tình có tải lượng vi rút không phát hiện được, nguy cơ lây qua đường tình dục không còn nữa.

K=K áp dụng ở đâu và không áp dụng ở đâu

• Quan hệ tình dục. K=K áp dụng cho quan hệ tình dục qua đường hậu môn, âm đạo và miệng, dù có hay không dùng bao cao su.
• Mang thai và sinh con. Theo CDC, tải lượng vi rút không phát hiện được cũng giúp ngăn HIV lây sang em bé trong thời kỳ mang thai, chuyển dạ và sinh nở.
• Nuôi con bằng sữa mẹ. Điều trị làm giảm nguy cơ rất nhiều, nhưng CDC cho biết nguy cơ lây qua sữa mẹ không phải bằng không. Cha mẹ có HIV nên lên kế hoạch nuôi dưỡng trẻ cùng đội ngũ chăm sóc sức khỏe của mình.
• Dùng chung kim tiêm. K=K chưa được xác lập đối với việc dùng chung kim tiêm. CDC cho biết tải lượng vi rút không phát hiện được có thể làm giảm nguy cơ, nhưng giảm bao nhiêu thì chưa rõ. Hãy dùng dụng cụ mới, vô trùng mỗi lần. Xem nguy cơ nhiễm HIV khi dùng chung kim tiêm.
• Các bệnh lây truyền qua đường tình dục (STI) khác. K=K chỉ áp dụng cho HIV. Điều trị HIV không ngăn được chlamydia, lậu, giang mai hay các bệnh nhiễm trùng khác, vì vậy bao cao su và xét nghiệm STI định kỳ vẫn quan trọng. Xem HIV và các STI.

Khi bạn không biết tình trạng HIV của bạn tình

Nếu bạn không biết bạn tình có HIV hay không, bản thân K=K không cho bạn biết được nhiều. Nhiều người có HIV đang điều trị và đã ức chế được tải lượng vi rút. Trên toàn thế giới, UNAIDS (Chương trình Phối hợp của Liên Hợp Quốc về HIV/AIDS) báo cáo rằng năm 2023, 93% số người đang điều trị đã ức chế được tải lượng vi rút. Nhưng một số người có HIV không biết mình bị nhiễm, và một số khác chưa được điều trị. Công cụ tính đã tính đến điều này khi bạn không rõ tình trạng HIV của bạn tình.

Những việc cần làm ngay

• Bạn tình có tải lượng vi rút không phát hiện được và có kết quả gần đây. Quan hệ tình dục với người đó không khiến bạn có nguy cơ nhiễm HIV. Bạn vẫn có thể muốn xét nghiệm HIV và STI định kỳ như một phần của việc chăm sóc sức khỏe thường quy.
• Bạn không chắc về tải lượng vi rút của người đó. Hãy nói chuyện với họ, và với nhân viên y tế nếu bạn lo lắng. Nếu lần phơi nhiễm vừa mới xảy ra, đừng chần chừ với PEP.
• Bạn muốn được bảo vệ lâu dài khi quan hệ với bạn tình không rõ tình trạng HIV. PrEP có hiệu quả rất cao. Đọc thêm về PrEP và PEP.
• Bạn muốn đi xét nghiệm. Tìm nơi xét nghiệm miễn phí tại gettested.cdc.gov (tại Hoa Kỳ), và xem khi nào mỗi loại xét nghiệm cho kết quả chính xác.