तुमच्या जोडीदाराला एचआयव्ही असेल, तो रोज उपचार घेत असेल आणि त्याचा व्हायरल लोड (रक्तातील विषाणूचे प्रमाण) अनडिटेक्टेबल (चाचणीत न दिसणारा) असेल, तर त्याच्याशी लैंगिक संबंधांतून एचआयव्हीचा कोणताही धोका नाही. एचआयव्ही प्रतिबंधातील हा सर्वात महत्त्वाच्या निष्कर्षांपैकी एक आहे, आणि मोठे अभ्यास, CDC आणि जागतिक आरोग्य संघटना (WHO) यांचा त्याला पाठिंबा आहे.

‘अनडिटेक्टेबल’ म्हणजे काय

व्हायरल लोड म्हणजे रक्तातील एचआयव्हीचे प्रमाण. एचआयव्हीची औषधे, ज्यांना अँटिरेट्रोव्हायरल उपचार किंवा ART म्हणतात, विषाणूला स्वतःच्या प्रती तयार करू देत नाहीत, त्यामुळे व्हायरल लोड कमी होतो. तो इतका कमी होतो की नेहमीची चाचणी तो मोजू शकत नाही, तेव्हा त्याला अनडिटेक्टेबल म्हणतात. U=U (Undetectable = Untransmittable, म्हणजे ‘न दिसणारा = न पसरणारा’) साठी मर्यादा आहे रक्ताच्या प्रति मिलिलिटर 200 कॉपीजपेक्षा कमी.

अनडिटेक्टेबल म्हणजे विषाणू नाहीसा झाला असे नाही. याचा अर्थ उपचारांमुळे तो नियंत्रणात आहे. एखाद्याने औषधे घेणे थांबवले, तर व्हायरल लोड पुन्हा वाढू शकतो, आणि त्यासोबत एचआयव्ही पसरण्याची शक्यताही वाढते.

पुरावा

संशोधकांनी अशा जोडप्यांचा पाठपुरावा केला ज्यांत एका जोडीदाराला एचआयव्ही होता आणि दुसऱ्याला नव्हता, आणि कोणताही नवीन संसर्ग उपचार घेणाऱ्या जोडीदाराकडून आला का ते तपासले. गे जोडप्यांच्या PARTNER अभ्यासात, एचआयव्ही असलेल्या जोडीदाराचा व्हायरल लोड नियंत्रणात (suppressed) असताना 782 जोडप्यांनी 76,088 वेळा कंडोमशिवाय गुदमार्गे संभोग केल्याचे नोंदवले. त्या जोडप्यांमध्ये एकदाही एचआयव्हीचा संसर्ग झाला नाही. या परिस्थितीत धोका प्रत्यक्षात शून्य आहे, असा निष्कर्ष लेखकांनी काढला.

CDC ने केलेला पुराव्यांचा आढावा अशाच अनेक जोडप्यांच्या अभ्यासांवर आधारित आहे, आणि उपचार घेणाऱ्या व व्हायरल लोड अनडिटेक्टेबल असलेल्या व्यक्ती आपल्या लैंगिक जोडीदारांना एचआयव्ही पसरवणार नाहीत, असे WHO आता स्पष्टपणे सांगते.

किती वेळ लागतो, आणि ती पातळी कशी टिकवायची

तिथपर्यंत पोहोचणे. अनडिटेक्टेबल पातळी गाठायला सहा महिन्यांपर्यंत उपचार घ्यावे लागू शकतात. चाचणीत त्याची पुष्टी होईपर्यंत कंडोम किंवा PrEP (प्री-एक्सपोजर प्रोफिलॅक्सिस, म्हणजे एचआयव्ही नसलेल्या जोडीदाराने एचआयव्ही टाळण्यासाठी आधीपासून नियमित घ्यायचे औषध) वापरा.
ती पातळी टिकवणे. अनडिटेक्टेबल राहणे हे नियमितपणे उपचार घेण्यावर अवलंबून असते. एचआयव्ही असलेल्या व्यक्तींना आपण अजूनही अनडिटेक्टेबल आहोत हे कळावे म्हणून, CDC दर 4 ते 6 महिन्यांनी व्हायरल लोड चाचणी सुचवते.
जोडीदाराचा निकाल माहीत असणे. U=U अंदाजावर नव्हे, तर तुमच्या जोडीदाराच्या प्रत्यक्ष, अलीकडच्या व्हायरल लोड निकालावर अवलंबून असते. खात्री नसेल, तर जोडीदाराला विचारायला काहीच हरकत नाही.

तुलनेसाठी, एचआयव्ही असलेल्या आणि प्रभावी उपचार न घेणाऱ्या जोडीदारासोबत स्वीकारणाऱ्या (receptive) गुदमार्गे संभोगात प्रति संपर्क एचआयव्हीची अंदाजे शक्यता 1.4% (सुमारे 72 पैकी 1) असते. अनडिटेक्टेबल जोडीदारासोबत लैंगिक संबंधांतील हा धोका राहत नाही.

U=U कुठे लागू होते, आणि कुठे नाही

लैंगिक संबंध. U=U गुदमार्गे संभोग, योनीमार्गे संभोग आणि मुखमैथुन, कंडोमसह किंवा कंडोमशिवाय, या सर्वांना लागू होते.
गरोदरपणा आणि प्रसूती. CDC नुसार, अनडिटेक्टेबल व्हायरल लोड गरोदरपणात, प्रसूतीच्या कळांदरम्यान आणि प्रसूतीच्या वेळी बाळाला एचआयव्ही होण्यापासूनही रोखतो.
स्तनपान. उपचारांमुळे धोका खूप कमी होतो, पण CDC सांगते की स्तनपानातून होणारा धोका शून्य नाही. एचआयव्ही असलेल्या पालकांनी बाळाला पाजण्याची योजना आपल्या आरोग्य टीमसोबत ठरवावी.
सुया सामायिक करणे. सुया सामायिक करण्याबाबत U=U सिद्ध झालेले नाही. CDC नुसार अनडिटेक्टेबल व्हायरल लोडमुळे धोका बहुधा कमी होतो, पण किती ते माहीत नाही. प्रत्येक वेळी नवीन, निर्जंतुक साहित्य वापरा. पाहा सुया सामायिक केल्याने एचआयव्हीचा धोका.
इतर लैंगिक संक्रमित संसर्ग (STI). U=U फक्त एचआयव्हीबद्दल आहे. एचआयव्हीवरील उपचार क्लॅमिडिया, गोनोरिया, सिफिलिस किंवा इतर संसर्ग रोखत नाहीत, त्यामुळे कंडोम आणि नियमित STI चाचणी अजूनही महत्त्वाची आहे. पाहा एचआयव्ही आणि STI.

जोडीदाराची एचआयव्ही स्थिती माहीत नसेल तेव्हा

जोडीदाराला एचआयव्ही आहे की नाही हे तुम्हाला माहीत नसेल, तर फक्त U=U वरून फारसे काही कळत नाही. एचआयव्ही असलेल्या अनेक व्यक्ती उपचार घेत असतात आणि त्यांचा व्हायरल लोड नियंत्रणात असतो. UNAIDS नुसार, जगभरात 2023 मध्ये उपचार घेणाऱ्यांपैकी 93% लोकांचा व्हायरल लोड नियंत्रणात होता. पण एचआयव्ही असलेल्या काही लोकांना आपल्याला तो असल्याचे माहीत नसते, आणि काहींनी अजून उपचार सुरू केलेले नसतात. जोडीदाराची स्थिती माहीत नसते तेव्हा कॅल्क्युलेटर हे लक्षात घेते.

आता काय करायचे

गेल्या 72 तासांत तुम्ही एचआयव्ही असलेल्या आणि उपचार न घेणाऱ्या जोडीदारासोबत, किंवा ज्याच्या व्हायरल लोडबद्दल तुम्हाला खात्री नाही अशा जोडीदारासोबत लैंगिक संबंध ठेवले असतील, तर आत्ताच PEP (पोस्ट-एक्सपोजर प्रोफिलॅक्सिस, म्हणजे संपर्कानंतर घ्यायची एचआयव्ही-प्रतिबंधक औषधे) बद्दल विचारा. PEP 72 तासांच्या आत सुरू करावे लागते, शक्यतो 24 तासांच्या आत. पाहा PEP कसे मिळवायचे.

तुमचा जोडीदार अनडिटेक्टेबल आहे आणि त्याचे निकाल अलीकडचे आहेत. त्याच्याशी लैंगिक संबंधांमुळे तुम्हाला एचआयव्हीचा धोका नाही. तरीही नेहमीच्या आरोग्य तपासणीचा भाग म्हणून तुम्ही नियमित एचआयव्ही आणि STI तपासणी करून घेऊ शकता.
त्याच्या व्हायरल लोडबद्दल तुम्हाला खात्री नाही. जोडीदाराशी बोला, आणि काळजी वाटत असल्यास डॉक्टरांशीही. संपर्क अलीकडेच झाला असेल, तर PEP साठी थांबू नका.
स्थिती माहीत नसलेल्या जोडीदारांसोबत तुम्हाला सतत संरक्षण हवे आहे. PrEP खूप प्रभावी आहे. वाचा PrEP आणि PEP.
तुम्हाला चाचणी करून घ्यायची आहे. अमेरिकेत gettested.cdc.gov वर मोफत चाचणी केंद्रे शोधा, आणि पाहा प्रत्येक चाचणी केव्हा अचूक असते.