संभाव्य संपर्काची काळजी वाटते? स्पष्ट, वस्तुनिष्ठ आकडा मिळवा.

विषय

विशिष्ट प्रश्नांची उत्तरे

• कंडोम फाटला? तुमचा एचआयव्हीचा धोका आणि काय करायचे

  कंडोम फाटला, घसरला किंवा निघाला, तर तो संपर्क कंडोमशिवायचा संभोग समजा. एका संपर्कातील धोका सहसा कमी असतो, पण तुमच्या जोडीदाराला एचआयव्ही असेल किंवा जोडीदाराची स्थिती तुम्हाला माहीत नसेल, तर 72 तासांच्या आत सुरू केलेले PEP संसर्ग रोखू शकते.

• एकदाच्या संबंधातून एचआयव्ही होऊ शकतो का?

  होय, एका संपर्कातून एचआयव्ही होणे शक्य आहे, पण त्याची शक्यता कमी असते. जोडीदाराला एचआयव्ही असेल आणि तो उपचार घेत नसेल तरीही, बहुतेक एकवेळच्या संपर्कांतून तो पसरत नाही, आणि ज्या जोडीदाराची स्थिती तुम्हाला माहीत नाही त्याच्याबाबतीत ही शक्यता आणखी खूपच कमी असते.

• मुखमैथुनातून एचआयव्हीचा धोका

  मुखमैथुनातून एचआयव्ही होण्याची शक्यता खूप कमी आहे. CDC नुसार धोका अगदी कमी किंवा नसतोच, पण तोंडात जखमा, हिरड्यांतून रक्त किंवा जननेंद्रियांवर जखमा असताना तोंडात वीर्यस्खलन झाल्यास तो वाढू शकतो.

• गुदमार्गे संभोगातून एचआयव्हीचा धोका

  स्वीकारणारा गुदमार्गे संभोग, म्हणजे बॉटम असणे, यात कोणत्याही प्रकारच्या लैंगिक संबंधापेक्षा सर्वाधिक एचआयव्ही धोका असतो. प्रवेश करणारा गुदमार्गे संभोग, म्हणजे टॉप असणे, यात खूप कमी धोका असतो. कंडोम, PrEP आणि जोडीदाराचा अनडिटेक्टेबल व्हायरल लोड यांपैकी प्रत्येक गोष्ट धोका झपाट्याने कमी करते, आणि शेवटच्या बाबतीत तो शून्यावर येतो.

• योनीमार्गे संभोगातून एचआयव्हीचा धोका

  एकदा योनीमार्गे संभोग केल्याने एचआयव्ही होण्याचा धोका कमी असतो, जोडीदाराला एचआयव्ही असून तो उपचार घेत नसला तरीही, आणि ज्या जोडीदाराची एचआयव्ही स्थिती तुम्हाला माहीत नाही त्याच्याबाबतीत तो याहूनही खूप कमी असतो. स्त्रिया स्वीकारणाऱ्या (receptive) जोडीदार असल्याने त्यांना प्रति संपर्क पुरुषांपेक्षा जास्त धोका असतो.

• लैंगिक कामगाराशी संबंधानंतर एचआयव्हीचा धोका

  लैंगिक कामगारासोबतच्या एका संपर्कातून एचआयव्हीचा धोका सहसा कमी असतो, आणि कंडोम वापरला व तो जागेवर राहिला तर खूपच कमी. इतर जोडीदारांपेक्षा तो जास्त असतो तो मुख्यतः अनेक देशांत लैंगिक कामगारांमध्ये एचआयव्ही अधिक आढळतो म्हणून. कंडोम नसेल किंवा तो निकामी झाला असेल, तर 72 तासांच्या आत PEP चा विचार करा.

• गे आणि बायसेक्शुअल पुरुषांसाठी एचआयव्हीचा धोका

  गे, बायसेक्शुअल आणि पुरुषांशी संबंध ठेवणाऱ्या इतर पुरुषांना बहुतेक गटांपेक्षा एचआयव्हीचा धोका जास्त असतो, कारण त्यांच्या जोडीदारांमध्ये एचआयव्ही अधिक आढळतो आणि स्वीकारणाऱ्या (receptive) गुदमार्गे संभोगात प्रति संपर्क धोका सर्वात जास्त असतो. PrEP, कंडोम आणि प्रभावी उपचार घेणारे जोडीदार यांमुळे हा धोका खूपच खाली येतो, आणि नियमित चाचणीमुळे कोणताही संसर्ग लवकर लक्षात येतो.

• अनेक संपर्कांमधून एचआयव्हीचा धोका

  प्रत्येक संपर्कासोबत एचआयव्हीचा धोका वाढत जातो, पण साध्या गुणाकाराने नाही. एकच नियमित जोडीदार असल्यास सगळे त्या व्यक्तीला एचआयव्ही आहे की नाही यावर अवलंबून असते; वेगवेगळे जोडीदार असल्यास प्रत्येक नवा जोडीदार ही नवी शक्यता असते, त्यामुळे धोका वाढतच राहतो.

• संपर्कानंतर प्रत्येक आठवड्यात एचआयव्ही चाचणी किती अचूक असते?

  संपर्कानंतर तुम्ही जितकी जास्त वाट पाहाल, तितका निगेटिव्ह एचआयव्ही चाचणीचा अर्थ अधिक ठोस असतो. पहिल्या आठवड्यात कोणतीही चाचणी एचआयव्ही ओळखू शकत नाही. NAT (न्यूक्लिक अॅसिड चाचणी) दिवस 33 पासून निर्णायक असते, प्रयोगशाळेतील अँटीजेन/अँटीबॉडी चाचणी दिवस 45 पासून, आणि रॅपिड व घरगुती चाचण्या दिवस 90 पासून.

• एचआयव्हीचा विंडो पीरियड म्हणजे काय?

  विंडो पीरियड म्हणजे एचआयव्ही झाल्यापासून चाचणी तो ओळखू शकेपर्यंतचा काळ. तो चाचणीवर अवलंबून असतो: NAT साठी 10 ते 33 दिवस, प्रयोगशाळेतील अँटीजेन/अँटीबॉडी चाचणीसाठी 18 ते 45 दिवस, रॅपिड अँटीजेन/अँटीबॉडी चाचणीसाठी (बोटातून रक्त घेऊन) 18 ते 90 दिवस, आणि बहुतेक घरगुती चाचण्यांसह अँटीबॉडी चाचण्यांसाठी 23 ते 90 दिवस.

• एचआयव्हीची सुरुवातीची लक्षणे: कालक्रम, आणि त्यावरून एचआयव्ही आहे की नाही हे का कळत नाही

  काही लोकांना एचआयव्ही झाल्यानंतर 2 ते 4 आठवड्यांनी थोड्या काळासाठी फ्लूसारखा आजार होतो, पण अनेकांना कोणतीही लक्षणे नसतात, आणि हीच लक्षणे इतर अनेक कारणांमुळेही असतात. लक्षणांवरून तुम्हाला एचआयव्ही आहे की नाही हे कळू शकत नाही. ते फक्त चाचणीच सांगू शकते.

• घरी करायच्या एचआयव्ही चाचण्या: स्व-चाचणी कशी काम करते आणि ती किती अचूक असते

  घरी करायच्या बहुतेक एचआयव्ही चाचण्या तोंडातील स्वॅब किंवा बोटातून घेतलेला रक्ताचा थेंब वापरणाऱ्या अँटीबॉडी चाचण्या असतात, आणि त्यांचा निकाल सुमारे 20 मिनिटांत मिळतो. निगेटिव्ह निकाल संपर्कानंतर 90 दिवसांपासूनच निर्णायक असतो, आणि पॉझिटिव्ह निकालानंतर नेहमी क्लिनिकमध्ये पुढील चाचणी करावी लागते.

• एचआयव्ही चाचणी पॉझिटिव्ह किंवा रिॲक्टिव्ह: पुढे काय होते

  रॅपिड किंवा घरगुती चाचणीतील रिॲक्टिव्ह किंवा पॉझिटिव्ह निकाल हे अंतिम निदान नसते, जोपर्यंत प्रयोगशाळेतील पुढील चाचणी त्याची पुष्टी करत नाही. एचआयव्हीची पुष्टी झाल्यास, शक्य तितक्या लवकर उपचार सुरू केल्याने तुम्ही दीर्घ, निरोगी आयुष्य जगू शकता. तुमचा व्हायरल लोड अनडिटेक्टेबल असेपर्यंत तुमच्याकडून लैंगिक संबंधातून एचआयव्ही पसरणार नाही.

• एचआयव्हीची चिंता: संभाव्य संपर्कानंतरच्या काळजीला कसे सामोरे जावे

  संभाव्य एचआयव्ही संपर्कानंतर काळजी वाटणे सामान्य आहे, आणि बहुतेक संपर्कांमध्ये एचआयव्ही होण्याची प्रत्यक्ष शक्यता कमी असते. यातून बाहेर पडण्याचा मार्ग म्हणजे एक योजना: तुमचा खरा धोका तपासा, 72 तासांपेक्षा कमी वेळ झाला असेल तर PEP बद्दल विचारा, आणि चाचणीचा विंडो पीरियड संपल्यावर चाचणी करून घ्या.

• एचआयव्ही आणि इतर STI: ते धोका कसा वाढवतात आणि दोन्हींची चाचणी का करावी

  सिफिलिस, हर्पिस, गोनोरिया किंवा क्लॅमिडियासारखा दुसरा लैंगिक संक्रमित संसर्ग असल्यास एचआयव्ही होणे आणि पसरवणे सोपे होऊ शकते. कोणत्याही जोडीदाराला STI असल्यास कॅल्क्युलेटर धोका साधारण दुप्पट धरते, त्यामुळे दोन्हींची चाचणी करा, आणि कोणत्याही STI वर उपचार करून घ्या.

• U=U: अनडिटेक्टेबल म्हणजे न पसरणारा

  उपचार घेणारी आणि व्हायरल लोड अनडिटेक्टेबल (रक्ताच्या प्रति मिलिलिटर 200 कॉपीजपेक्षा कमी) ठेवणारी एचआयव्ही असलेली व्यक्ती लैंगिक जोडीदारांना एचआयव्ही देत नाही. U=U चा अर्थ हाच आहे: Undetectable = Untransmittable, म्हणजे ‘न दिसणारा = न पसरणारा’.

• 72 तासांच्या आत PEP कसे मिळवायचे

  शक्य तितक्या लवकर रुग्णालयाच्या आपत्कालीन विभागात, तातडीच्या उपचार केंद्रात, लैंगिक आरोग्य क्लिनिकमध्ये किंवा तुमच्या नेहमीच्या डॉक्टरांकडे जा आणि संभाव्य एचआयव्ही संपर्कासाठी तुम्हाला PEP हवे असल्याचे सांगा. PEP 72 तासांच्या आत सुरू करायलाच हवे, आणि ते जितके लवकर सुरू कराल तितके चांगले काम करते.

• संभाव्य एचआयव्ही संपर्काला 72 तासांपेक्षा जास्त वेळ झाला?

  72 तासांनंतर PEP ची शिफारस केली जात नाही, कारण तेव्हाही ते काम करते याचे पुरेसे पुरावे नाहीत. आता उपयोगी ठरते ते म्हणजे योग्य वेळी चाचणी करणे, कोणती लक्षणे दिसल्यास कृती करायची हे जाणणे, आणि भविष्यातील संरक्षणाची योजना करणे.

• PrEP घेत असताना एचआयव्हीचा धोका: तुम्ही किती सुरक्षित आहात?

  तुम्ही PrEP सांगितल्याप्रमाणे घेत असाल, तर लैंगिक संबंधातून एचआयव्ही होण्याची शक्यता खूप कमी असते. डोस चुकल्यास संरक्षण कमी होते, सुरुवात केल्यावर ते पूर्ण होण्यास वेळ लागतो, आणि ते इतर STI पासून संरक्षण देत नाही.

• सुंता आणि एचआयव्ही: ती किती संरक्षण देते?

  सुंता पुरुषांना योनीमार्गे संभोगातून एचआयव्ही होण्यापासून अंशतः संरक्षण देते, पण ते पूर्ण संरक्षण नाही. आधीच एचआयव्ही असलेल्या पुरुषांच्या जोडीदारांचे ती संरक्षण करत नाही, आणि पुरुषांमधील लैंगिक संबंधांबाबत पुरावे अनिर्णायक आहेत.

• गरोदरपणात किंवा प्रसूतीनंतर एचआयव्हीशी संपर्क

  गरोदरपणात आणि प्रसूतीनंतरच्या महिन्यांत योनीमार्गे संभोगातून एचआयव्ही अधिक सहज पसरतो, त्यामुळे संभाव्य संपर्क झाल्यास लवकर पावले उचलणे योग्य ठरते. गरोदरपणा आणि स्तनपान ही PEP टाळण्याची कारणे नाहीत, आणि PEP 72 तासांच्या आत सुरू करावे लागते.

• लैंगिक अत्याचारानंतर: एचआयव्ही, PEP आणि उपचार मिळवणे

  गेल्या 72 तासांत तुमच्यावर लैंगिक अत्याचार झाला असेल, तर शक्य तितक्या लवकर वैद्यकीय उपचार घेण्याचा प्रयत्न करा. PEP मुळे एचआयव्हीची शक्यता कमी होऊ शकते, आणि त्याच भेटीत आपत्कालीन गर्भनिरोधक आणि इतर संसर्गांवरील उपचारही मिळू शकतात. जे घडले त्यात तुमचा दोष नाही.

• एचआयव्ही कसा पसरत नाही: रोजचा संपर्क आणि सामान्य गैरसमज

  एचआयव्ही रोजच्या संपर्कातून पसरत नाही. मिठी मारणे, हस्तांदोलन, बंद तोंडाचे चुंबन, लाळ, घाम, अश्रू, अन्न किंवा पेय सामायिक करणे, शौचालयाची सीट किंवा कीटक चावणे यांतून तो होत नाही, कारण यांपैकी कशानेही विषाणू तुमच्या रक्तप्रवाहापर्यंत पोहोचू शकत नाही.

• चुंबनातून एचआयव्ही होऊ शकतो का? लाळ, चावणे आणि थुंकणे

  नाही, चुंबनातून एचआयव्ही होत नाही. लाळेतून एचआयव्ही पसरत नाही, त्यामुळे बंद तोंडाच्या चुंबनात धोका नसतो, आणि खोल चुंबनाचा एचआयव्हीशी संबंध फक्त अशा अत्यंत दुर्मिळ प्रसंगी आढळला आहे जिथे दोघांच्याही हिरड्यांतून रक्त येत होते किंवा उघड्या जखमा होत्या.

• सुई टोचून झालेली इजा: एचआयव्हीचा धोका आणि काय करावे

  एकदा सुई टोचल्याने एचआयव्ही होण्याचा धोका कमी असतो, सुई एचआयव्ही असलेल्या व्यक्तीवर वापरलेली असली तरीही, आणि बहुतेक सुया तशा नसतात. जखम साबण आणि पाण्याने धुवा, घटनेची माहिती द्या, आणि त्याच दिवशी वैद्यकीय सल्ला घ्या, कारण PEP 72 तासांच्या आत सुरू करायलाच हवे.

• सुया आणि इंजेक्शनचे साहित्य सामायिक केल्याने एचआयव्हीचा धोका

  एचआयव्ही असलेल्या व्यक्तीसोबत सुई सामायिक केल्यास, स्वीकारणारा (receptive) गुदमार्गे संभोग वगळता लैंगिक संबंधांच्या कोणत्याही प्रकारापेक्षा जास्त धोका असतो, कारण त्या व्यक्तीचे रक्त थेट तुमच्या रक्तप्रवाहात जाते. प्रत्येक वेळी निर्जंतुक साहित्य वापरल्यास हे टळते, आणि PrEP व PEP अधिक संरक्षण देतात.

• डोळ्यांत, तोंडात किंवा जखमेवर रक्त: एचआयव्हीचा धोका आणि प्रथमोपचार

  अखंड त्वचेवर रक्त लागल्यास एचआयव्हीचा धोका नसतो. डोळ्यांत, तोंडात किंवा ताज्या जखमेवर रक्त उडाल्यास, ते एचआयव्ही असलेल्या व्यक्तीचे असले तरी, धोका अगदी कमी असतो. ते धुऊन टाका, आणि त्या व्यक्तीला एचआयव्ही असू शकत असेल आणि हे गेल्या 72 तासांत घडले असेल, तर PEP बद्दल सल्ला घ्या.

• एचआयव्ही शरीराबाहेर किती काळ जिवंत राहतो?

  फार काळ नाही. एचआयव्ही मानवी शरीराबाहेर, उदा. पृष्ठभागांवर, फार काळ टिकत नाही, आणि व्यक्तीच्या शरीराबाहेर त्याची वाढ होऊ शकत नाही. पृष्ठभागाला किंवा वाळलेल्या रक्ताला स्पर्श केल्याने एचआयव्ही होत नाही. एकमेव खरा अपवाद म्हणजे वापरलेल्या सिरिंजमध्ये राहिलेले रक्त, जिथे एचआयव्ही आठवडे जिवंत राहू शकतो.

• टॅटू किंवा पिअर्सिंगमधून एचआयव्ही होऊ शकतो का? रेझर आणि टूथब्रशही

  टॅटू किंवा शरीरावरील पिअर्सिंगमधून कोणाला एचआयव्ही झाल्याचे एकही ज्ञात उदाहरण नाही. सैद्धांतिकदृष्ट्या ते शक्य आहे, पण फक्त साहित्यात किंवा शाईत एचआयव्ही असलेल्या व्यक्तीचे रक्त असेल तरच. प्रत्येक ग्राहकासाठी नवीन, निर्जंतुक सुया आणि ताजी शाई वापरणाऱ्या स्टुडिओमध्ये हा धोका राहत नाही.

• देशानुसार एचआयव्हीचे प्रमाण: एचआयव्ही किती सामान्य आहे आणि त्याचा तुमच्यासाठी अर्थ काय

  बहुतेक देशांमध्ये प्रौढांमध्ये एचआयव्ही असामान्य आहे, आणि जिथे तो सर्वाधिक आढळतो त्या देशांतही बहुतेक लोकांना तो नसतो. एचआयव्ही स्थिती माहीत नसलेल्या जोडीदारासोबत, एका संपर्कातील तुमचा धोका म्हणजे त्या व्यक्तीला एचआयव्ही असण्याची शक्यता गुणिले प्रति संपर्क धोका, त्यामुळे तो सहसा लोकांना वाटणाऱ्या भीतीपेक्षा खूपच कमी असतो.