देशानुसार एचआयव्हीचे प्रमाण: एचआयव्ही किती सामान्य आहे आणि त्याचा तुमच्यासाठी अर्थ काय

प्रमाण आणि प्रति संपर्क धोका हे वेगवेगळे आकडे आहेत

ज्या व्यक्तीची एचआयव्ही स्थिती तुम्हाला माहीत नाही तिच्यासोबतच्या एका लैंगिक संबंधातील तुमचा धोका दोन आकडे ठरवतात:

1. प्रमाण: एखाद्या ठिकाणच्या प्रौढांपैकी किती जणांना एचआयव्ही आहे ते. येथील आकडे 15 ते 49 वयोगटातील प्रौढांसाठीचे UNAIDS चे अंदाज आहेत. असा अंदाज उपलब्ध नसलेल्या काही देशांसाठी, उदा. अमेरिका, कॅल्क्युलेटर अंदाजे राष्ट्रीय आकडे वापरते.
2. प्रति संपर्क धोका: तुमच्या जोडीदाराला खरोखर एचआयव्ही असेल आणि तो प्रभावी उपचार घेत नसेल, तर एका संपर्कात एचआयव्ही पसरण्याची शक्यता. प्रवेश करणाऱ्या (insertive) योनीमार्गे संभोगासाठी CDC चा अंदाज 0.04% (सुमारे 2,500 पैकी 1) आहे.

तुमचा एकूण धोका साधारणपणे पहिला आकडा गुणिले दुसरा आकडा इतका असतो. म्हणूनच खालील तक्त्यांमधील आकडे तुम्ही इतरत्र वाचलेल्या प्रति संपर्क धोक्यांपेक्षा खूपच लहान आहेत.

उपचारांमुळे चित्र बदलते

उपचार घेऊन व्हायरल लोड (रक्तातील विषाणूचे प्रमाण) अनडिटेक्टेबल (चाचणीत न दिसणारा) ठेवणारी एचआयव्ही असलेली व्यक्ती लैंगिक संबंधातून एचआयव्ही पसरवत नाही. याला U=U (Undetectable = Untransmittable, म्हणजे ‘न दिसणारा = न पसरणारा’) म्हणतात. त्यामुळे किती लोकांना एचआयव्ही आहे एवढेच महत्त्वाचे नाही, तर त्यांच्यापैकी किती जण उपचार घेत आहेत आणि किती जणांचा व्हायरल लोड नियंत्रणात आहे हेही महत्त्वाचे आहे.

जगभरात, WHO च्या माहितीनुसार 2025 च्या अखेरीस सुमारे 41.0 दशलक्ष लोक एचआयव्हीसह जगत होते. त्यांच्यापैकी 88% लोकांना आपली स्थिती माहीत होती, त्यांपैकी 89% उपचार घेत होते, आणि उपचार घेणाऱ्यांपैकी 95% लोकांचा व्हायरल लोड नियंत्रणात होता. उपचारांची व्याप्ती देशानुसार खूप बदलते, आणि तक्त्यांमध्ये प्रत्येक देशाची स्वतःची उपचार व्याप्ती विचारात घेतली आहे.

स्थिती माहीत नसलेल्या जोडीदारासोबत एका संपर्कातील धोका

प्रत्येक तक्त्यात, त्या देशाच्या प्रमाणाच्या आणि उपचारांच्या आकडेवारीचा वापर करून, एचआयव्ही स्थिती माहीत नसलेल्या जोडीदारासोबत कंडोमशिवाय एकदा केलेल्या प्रवेश करणाऱ्या योनीमार्गे संभोगाचा (पुरुषाने स्त्रीसोबत) अंदाजित धोका दाखवला आहे.

अमेरिका खंड

युरोप

आशिया आणि पॅसिफिक

आफ्रिका आणि मध्य पूर्व

प्रादेशिक सरासरी

स्वीकारणाऱ्या (receptive) योनीमार्गे संभोगासाठी (स्त्रीने पुरुषासोबत) प्रति संपर्क धोका जास्त असतो. उदाहरणार्थ, अमेरिकेत स्थिती माहीत नसलेल्या जोडीदारासोबतचा अंदाज 0.00014% (सुमारे 7,30,000 पैकी 1) आहे, आणि दक्षिण आफ्रिकेत तो 0.0023% (सुमारे 44,000 पैकी 1) आहे. प्रत्येक प्रकारच्या लैंगिक संबंधासाठीचे संपूर्ण तक्ते धोका तक्ते या पानावर आहेत.

एचआयव्ही सर्वाधिक कुठे आढळतो

WHO च्या माहितीनुसार एचआयव्ही असलेल्या लोकांपैकी 64% लोक WHO च्या आफ्रिका प्रदेशात आहेत. पूर्व आणि दक्षिण आफ्रिकेत प्रमाण सर्वाधिक आहे, जिथे काही देशांमध्ये प्रौढांच्या मोठ्या हिश्श्याला एचआयव्ही आहे. पश्चिम युरोप, पूर्व आशिया आणि मध्य पूर्वेच्या बऱ्याच भागात ते एक टक्क्यापेक्षा खूपच कमी आहे.

राष्ट्रीय आकडे ही फक्त सुरुवात आहे

देशाची सरासरी मोठे फरक लपवते. काही शहरे, समुदाय आणि लैंगिक नेटवर्कमध्ये एचआयव्ही इतरांपेक्षा जास्त आढळतो. CDC अशा तफावतींचा संबंध गरिबी, कलंक आणि आरोग्य सेवेपर्यंतची असमान पोहोच यांसारख्या सामाजिक घटकांशी जोडते. UNAIDS च्या अंदाजानुसार गे आणि बायसेक्शुअल पुरुष आणि पुरुषांशी संबंध ठेवणारे इतर पुरुष यांना एचआयव्ही होण्याची शक्यता सुमारे 23 पट जास्त असते, आणि इंजेक्शनद्वारे ड्रग्ज घेणाऱ्या लोकांना सुमारे 14 पट. सामान्य लोकसंख्येपेक्षा लैंगिक कामगार आणि ट्रान्सजेंडर स्त्रियांमध्येही एचआयव्ही खूप जास्त आढळतो.

त्यामुळे अमेरिकेत स्थिती माहीत नसलेल्या दुसऱ्या पुरुषासोबत स्वीकारणारा (receptive) गुदमार्गे संभोग करणाऱ्या पुरुषासाठी अंदाज 0.05% (सुमारे 2,000 पैकी 1) आहे, जो वरील योनीमार्गे संभोगाच्या आकड्यांपेक्षा जास्त आहे. कॅल्क्युलेटरमध्ये तुम्ही हे तपशील जोडून अधिक जवळचा अंदाज मिळवू शकता.

आकडे काय सांगू शकत नाहीत

हे सरासरी आकडे आहेत. एखाद्या विशिष्ट व्यक्तीला एचआयव्ही आहे की नाही हे ते सांगू शकत नाहीत. कोणालाही नकळत एचआयव्ही असू शकतो, विशेषतः संसर्गानंतरच्या पहिल्या काही आठवड्यांत, जेव्हा व्हायरल लोड सर्वाधिक असतो. कमी आकडा दिलासा देणारा असतो, पण निश्चित उत्तर फक्त चाचणीच देते.

आता काय करायचे

• गेल्या 72 तासांत, एचआयव्ही असलेल्या किंवा स्थिती माहीत नसलेल्या जोडीदारासोबत संपर्क झाला? आजच PEP (पोस्ट-एक्सपोजर प्रोफिलॅक्सिस, म्हणजे संपर्कानंतर घ्यायची एचआयव्ही-प्रतिबंधक औषधे) बद्दल विचारा. ते 72 तासांच्या आत सुरू करावे लागते आणि 24 तासांच्या आत सुरू केल्यास सर्वात चांगले काम करते. PEP कसे मिळवायचे
• निश्चित उत्तर हवे आहे? विंडो पीरियड (संसर्गानंतर चाचणीत तो दिसू लागेपर्यंतचा काळ) संपल्यानंतर चाचणी करून घ्या. आठवड्यानुसार एचआयव्ही चाचणीची अचूकता या पानावर प्रत्येक चाचणीचा निगेटिव्ह निकाल केव्हा निर्णायक होतो हे दाखवले आहे.
• तुमच्या परिस्थितीसाठी आकडा हवा आहे? कॅल्क्युलेटर देश, संपर्काचा प्रकार आणि तुम्ही वापरलेले कोणतेही संरक्षण एकत्र विचारात घेते.