एकदाच्या संबंधातून एचआयव्ही होऊ शकतो का?

एकदाही पुरेसे ठरू शकते, पण सहसा ठरत नाही

एचआयव्हीचा धोका प्रति संपर्क मोजला जातो. खालील आकडे मोठ्या अभ्यासांतील सरासरी आहेत. याचा अर्थ असा नाही की तुम्हाला ठरावीक संख्येइतके ‘मोफत’ संबंध मिळतात: संसर्ग पहिल्याच वेळी होऊ शकतो, किंवा अनेक वेळा होऊनही अजिबात होणार नाही. पण कोणत्याही एका संपर्कात शक्यता कमी असते.

एचआयव्ही असलेल्या जोडीदारासोबत एका संपर्कातील धोका

हे अंदाज असे गृहीत धरतात की दुसऱ्या व्यक्तीला एचआयव्ही आहे आणि ती प्रभावी उपचार घेत नाही, आणि कंडोम, PrEP (प्री-एक्सपोजर प्रोफिलॅक्सिस, म्हणजे एचआयव्ही टाळण्यासाठी आधीपासून नियमित घ्यायचे औषध) किंवा PEP यांपैकी काहीही वापरले गेले नाही:

• स्वीकारणारा (receptive) गुदमार्गे संभोग (बॉटम): 1.4% (सुमारे 72 पैकी 1)
• प्रवेश करणारा (insertive) गुदमार्गे संभोग (टॉप): 0.11% (सुमारे 910 पैकी 1)
• स्वीकारणारा योनीमार्गे संभोग: 0.08% (सुमारे 1,200 पैकी 1)
• प्रवेश करणारा योनीमार्गे संभोग: 0.04% (सुमारे 2,500 पैकी 1)
• मुखमैथुन: 0.01% (सुमारे 10,000 पैकी 1)
• ड्रग्जचे इंजेक्शन घेण्यासाठी सुया सामायिक करणे: 0.63% (सुमारे 160 पैकी 1)
• सुई टोचून झालेली इजा: 0.23% (सुमारे 430 पैकी 1)

स्वीकारणारा गुदमार्गे संभोग आणि सुया सामायिक करणे यांत सर्वाधिक धोका असतो. मुखमैथुनात फारच थोडा धोका असतो. चुंबन, मिठी आणि अन्न किंवा पेये सामायिक करणे यांत अजिबात धोका नसतो, कारण एचआयव्ही लाळ, घाम किंवा अश्रूंमधून पसरत नाही. पाहा एचआयव्ही कशातून पसरत नाही.

त्यांची स्थिती माहीत नसते तेव्हा

बहुतेक एकवेळचे संबंध अशा व्यक्तीसोबत असतात जिची एचआयव्ही स्थिती माहीत नसते. अशा वेळी तुमचा धोका दोन गोष्टींवर अवलंबून असतो: त्या व्यक्तीला एचआयव्ही असण्याची शक्यता किती, आणि तो संपर्क किती धोकादायक होता. बहुतेक लोकांना एचआयव्ही नसल्यामुळे, निकाल सहसा वरील आकड्यांपेक्षा खूपच कमी येतो.

वेगवेगळ्या देशांमध्ये, पुरुषाने स्थिती माहीत नसलेल्या स्त्रीसोबत कंडोमशिवाय एकदा योनीमार्गे संभोग केल्यास अंदाज असा आहे:

स्थिती माहीत नसलेल्या पुरुषासोबत स्त्रीने योनीमार्गे संभोग केल्यास अंदाज अमेरिकेत 0.00014% (सुमारे 7,30,000 पैकी 1) आणि दक्षिण आफ्रिकेत 0.0023% (सुमारे 44,000 पैकी 1) आहे. अमेरिकेत स्थिती माहीत नसलेल्या पुरुषासोबत पुरुषाने बॉटम म्हणून संभोग केल्यास तो 0.05% (सुमारे 2,000 पैकी 1) आहे. हा आकडा जास्त आहे, कारण पुरुषांशी संबंध ठेवणाऱ्या पुरुषांमध्ये एचआयव्ही अधिक प्रमाणात आढळतो.

एकदाच्या संपर्कात धोका कशामुळे वाढतो

• नुकताच संसर्ग झालेला जोडीदार. पहिल्या काही आठवड्यांत व्हायरल लोड (रक्तातील विषाणूचे प्रमाण) सर्वाधिक असतो, अनेकदा त्या व्यक्तीला ते कळण्यापूर्वीच. यासाठी कॅल्क्युलेटर अंदाज 10 पट वाढवते.
• दुसरा लैंगिक संक्रमित संसर्ग (STI). जखमा आणि सूज यांमुळे एचआयव्हीला शरीरात शिरणे सोपे होते. कॅल्क्युलेटर अंदाजाला 2 ने गुणते.
• तुमच्या आत वीर्यस्खलन. पुरुष जोडीदाराचे वीर्यस्खलन तुमच्या आत झाले नसेल, तर कॅल्क्युलेटर अंदाज 50% ने कमी करते.

धोका कशामुळे कमी होतो, कधीकधी शून्यावरही

• उपचार. व्हायरल लोड सतत अनडिटेक्टेबल (चाचणीत न दिसणारा) ठेवणारा, एचआयव्ही असलेला जोडीदार लैंगिक संबंधातून एचआयव्ही पसरवत नाही. हेच U=U (Undetectable = Untransmittable, म्हणजे ‘न दिसणारा = न पसरणारा’) आहे.
• कंडोम. प्रत्यक्ष वापरात सुमारे 80% संरक्षण. कंडोम उपयोगी ठरला नसेल, तर पाहा कंडोम फाटला.
• PrEP. PrEP (प्री-एक्सपोजर प्रोफिलॅक्सिस) हे एचआयव्ही नसलेले लोक तो होऊ नये म्हणून घेतात ते औषध आहे. सांगितल्याप्रमाणे घेतल्यास, ते लैंगिक संबंधातील धोका गुदमार्गे संभोगासाठी सुमारे 99% आणि योनीमार्गे संभोगासाठी सुमारे 90% कमी करते.
• PEP. 72 तासांच्या आत सुरू केल्यास, ते संसर्ग रुजण्यापासून रोखू शकते.

आता काय करायचे

1. संपर्क 72 तासांच्या आत झाला असेल, आणि तुमच्या जोडीदाराला एचआयव्ही असेल किंवा त्याची स्थिती तुम्हाला माहीत नसेल, तर PEP साठी जा. लक्षणांची किंवा चाचणीची वाट पाहू नका. PEP 28 दिवस रोज घ्यावे लागते.
2. संपर्काला 72 तासांपेक्षा जास्त वेळ झाला असेल तर, PEP ची आता शिफारस केली जात नाही. योग्य वेळी चाचणी करण्यावर लक्ष द्या.
3. विंडो पीरियड (संसर्गानंतर चाचणीत तो दिसू लागेपर्यंतचा काळ) संपल्यानंतर चाचणी करा. प्रयोगशाळेतील अँटीजेन/अँटीबॉडी चाचणी (शिरेतून रक्त घेऊन) 18 दिवसांपासून एचआयव्ही ओळखू शकते, आणि 45 दिवसांपासून निगेटिव्ह निकाल निर्णायक असतो. NAT (न्यूक्लिक अॅसिड) चाचणी 10 दिवसांपासून एचआयव्ही ओळखू शकते. तुम्ही PEP घेतल्यास, संपर्कानंतर सुमारे 4 ते 6 आठवड्यांनी आणि 12 आठवड्यांनी पुढील चाचण्या होतील. आमच्या आठवड्यानुसार चाचणीची अचूकता मार्गदर्शकात तपशील आहेत.
4. वाट पाहताना स्वतःची काळजी घ्या. एकवेळच्या संबंधानंतर काळजी वाटणे खूप सामान्य आहे, आणि आकडे सहसा दिलासा देणारे असतात. एचआयव्हीची चिंता या विषयावरील आमचे पान मदत करू शकते.