कंडोम फाटला? तुमचा एचआयव्हीचा धोका आणि काय करायचे

फाटलेला कंडोम म्हणजे कंडोम नसल्यासारखेच

एचआयव्ही टाळण्यात कंडोम खूप प्रभावी असतात. प्रत्यक्ष वापरात ते लैंगिक संबंधातील धोका सुमारे 80% कमी करतात, आणि या आकड्यात कंडोम फाटण्याच्या किंवा घसरण्याच्या घटनांचाही आधीच समावेश आहे. पण ज्या संपर्कात कंडोम निकामी झाला, त्यात त्याने कोणतेही संरक्षण दिले नाही असे धरणे सर्वात सुरक्षित आहे.

याचा अर्थ एचआयव्ही पसरला असा नाही. तसे होण्यासाठी तुमच्या जोडीदाराला एचआयव्ही असावा लागतो आणि त्या संपर्कादरम्यान विषाणू तुमच्यापर्यंत पोहोचावा लागतो. बहुतेक वेळा यांपैकी किमान एक गोष्ट घडत नाही.

एका संपर्कातील तुमचा धोका

एचआयव्ही असलेल्या आणि उपचार न घेणाऱ्या जोडीदारासोबत कंडोमशिवाय एका संपर्कासाठी हे सरासरी अंदाज आहेत:

• स्वीकारणारा (receptive) गुदमार्गे संभोग (बॉटम): 1.4% (सुमारे 72 पैकी 1)
• प्रवेश करणारा (insertive) गुदमार्गे संभोग (टॉप): 0.11% (सुमारे 910 पैकी 1)
• स्वीकारणारा योनीमार्गे संभोग: 0.08% (सुमारे 1,200 पैकी 1)
• प्रवेश करणारा योनीमार्गे संभोग: 0.04% (सुमारे 2,500 पैकी 1)

जोडीदाराची स्थिती तुम्हाला माहीत नसेल, तर शक्यता खूपच कमी असते, कारण बहुतेक लोकांना एचआयव्ही नसतो. उदाहरणार्थ, अमेरिकेत:

• स्थिती माहीत नसलेल्या पुरुषासोबत योनीमार्गे संभोग करणारी स्त्री: 0.00014% (सुमारे 7,30,000 पैकी 1)
• स्थिती माहीत नसलेल्या स्त्रीसोबत योनीमार्गे संभोग करणारा पुरुष: <0.0001% (सुमारे 15,00,000 पैकी 1)
• स्थिती माहीत नसलेल्या पुरुषासोबत बॉटम असलेला पुरुष: 0.05% (सुमारे 2,000 पैकी 1)

तुमच्या जोडीदाराला एचआयव्ही असेल आणि उपचार घेऊन त्याचा व्हायरल लोड (रक्तातील विषाणूचे प्रमाण) अनडिटेक्टेबल (चाचणीत न दिसणारा) राहत असेल, तर तो लैंगिक संबंधातून एचआयव्ही पसरवू शकत नाही. हाच U=U (Undetectable = Untransmittable, म्हणजे ‘न दिसणारा = न पसरणारा’) चा आधार आहे.

अंदाज कशामुळे बदलू शकतो

• कंडोम केव्हा फाटला. कंडोम निघाला किंवा फाटला पण तुमच्या जोडीदाराचे वीर्यस्खलन तुमच्या आत झाले नाही, तर धोका कमी असतो. वीर्यस्खलन झाले नसल्यास कॅल्क्युलेटर अंदाज 50% ने कमी करते.
• इतर लैंगिक संक्रमित संसर्ग (STI). सिफिलिस किंवा हर्पिससारखे जखमा किंवा सूज निर्माण करणारे संसर्ग एचआयव्ही पसरणे सोपे करतात. तुमच्यापैकी कोणालाही असा संसर्ग असल्यास कॅल्क्युलेटर अंदाजाला 2 ने गुणते.
• अलीकडचा संसर्ग. एखाद्याला एचआयव्ही झाल्यानंतरच्या पहिल्या काही आठवड्यांत त्याचा व्हायरल लोड खूप जास्त असतो. तुमच्या जोडीदाराला अलीकडेच संसर्ग झाला असल्यास कॅल्क्युलेटर अंदाज 10 पट वाढवते.
• PrEP. तुम्ही PrEP (प्री-एक्सपोजर प्रोफिलॅक्सिस, म्हणजे एचआयव्ही टाळण्यासाठी आधीपासून नियमित घ्यायचे औषध) सांगितल्याप्रमाणे घेत असाल, तर ते धोका गुदमार्गे संभोगासाठी सुमारे 99% आणि योनीमार्गे संभोगासाठी सुमारे 90% कमी करते. अशा वेळी फाटलेल्या कंडोमची चिंता खूपच कमी असते.

आता काय करायचे

1. PEP बद्दल लवकर निर्णय घ्या. PEP म्हणजे एचआयव्ही औषधांचा 28 दिवसांचा कोर्स, जो विषाणूला शरीरात रुजण्यापासून रोखू शकतो. ते 72 तासांच्या आत सुरू करावे लागते, आणि जितके लवकर तितके चांगले. कॅल्क्युलेटरच्या अंदाजानुसार 24 तासांच्या आत सुरू केलेले PEP उरलेला धोका सुमारे 90% ने कमी करते. 72 तासांनंतर त्याची शिफारस केली जात नाही, पण 72 तासांनंतर काय करायचे ते पाहा.
2. आधी चाचणीच्या निकालाची वाट पाहू नका. आत्ता केलेल्या चाचणीत या संपर्कातून झालेला संसर्ग दिसू शकत नाही. तुम्ही PEP सुरू केल्यास क्लिनिक सुरुवातीची (बेसलाइन) चाचणी करेल, आणि तिच्या निकालाची वाट पाहण्याची गरज नाही.
3. शक्य असल्यास जोडीदाराशी बोला. त्याला एचआयव्ही आहे का, आणि तो उपचार घेत असून त्याचा व्हायरल लोड अनडिटेक्टेबल आहे का, हे कळल्यास चित्र खूप बदलते.
4. विंडो पीरियड (संसर्गानंतर चाचणीत तो दिसू लागेपर्यंतचा काळ) संपल्यानंतर चाचणी करून घ्या. एचआयव्ही चाचणीच्या प्रत्येक प्रकाराला नवीन संसर्ग ओळखता येण्यासाठी काही वेळ लागतो:

तुमची पहिली चाचणी विंडो पीरियडच्या आत झाली असेल, तर तो संपल्यानंतर पुन्हा चाचणी करून घ्या. तुम्ही PEP घेतल्यास, संपर्कानंतर सुमारे 4 ते 6 आठवड्यांनी आणि 12 आठवड्यांनी पुढील एचआयव्ही चाचण्या होतील अशी अपेक्षा ठेवा. प्रत्येक टप्प्यावर निगेटिव्ह निकालाचा अर्थ काय, हे आमच्या आठवड्यानुसार चाचणीची अचूकता मार्गदर्शकात स्पष्ट केले आहे.

5. STI चाही विचार करा. फाटलेल्या कंडोममुळे इतर संसर्गही पसरू शकतात, त्यामुळे त्याच भेटीत STI चाचणीबद्दल विचारणे योग्य ठरेल.

पुढे पाहताना

बहुतेक वेळा फाटलेल्या कंडोममुळे एचआयव्ही होत नाही. कंडोमचे अपघात एकापेक्षा जास्त वेळा होत असतील, किंवा तुमच्या जोडीदारांची स्थिती तुम्हाला माहीत नसेल, तर PrEP बद्दल विचारणे योग्य ठरेल. कंडोम निकामी झाला तरीही ते तुमचे संरक्षण करते. आणि निकालांची वाट पाहताना तुम्हाला चिंता वाटत असेल, तर तुम्ही एकटे नाही: आमचे एचआयव्हीची चिंता हे पान उपयोगी ठरू शकते.