Son 72 saat içinde mi oldu? Partnerinizde HIV varsa ve etkili tedavi almıyorsa ya da HIV durumunu bilmiyorsanız, bugün temas sonrası profilaksiyi (PEP) sorun. Bir acil servise, acil sağlık merkezine ya da cinsel sağlık kliniğine gidin. PEP, ilk 24 saat içinde başlandığında en iyi sonucu verir. PEP’e nasıl ulaşılır?
Yırtılan prezervatif, prezervatifsiz ilişki sayılır
Prezervatifler HIV’i önlemede çok etkilidir. Gerçek hayattaki kullanımda cinsel ilişkinin riskini yaklaşık %80 oranında azaltırlar ve bu oran, prezervatifin yırtıldığı ya da kaydığı durumları zaten içerir. Ancak prezervatifin işe yaramadığı o tek ilişki için hiç koruma sağlamadığını varsaymak en güvenlisidir.
Bu, HIV’in bulaştığı anlamına gelmez. Bunun için partnerinizde HIV olması ve virüsün o ilişki sırasında size geçmesi gerekir. Çoğu zaman bunlardan en az biri gerçekleşmez.
Tek bir ilişkinin riski
Aşağıdakiler, HIV’i olan ve tedavi almayan bir partnerle prezervatifsiz tek bir ilişki için ortalama tahminlerdir:
- Alıcı (pasif) anal ilişki: %1,4 (yaklaşık 1/72)
- Verici (aktif) anal ilişki: %0,11 (yaklaşık 1/910)
- Alıcı vajinal ilişki: %0,08 (yaklaşık 1/1.200)
- Verici vajinal ilişki: %0,04 (yaklaşık 1/2.500)
Partnerinizin HIV durumunu bilmiyorsanız olasılık çok daha düşüktür, çünkü çoğu insanda HIV yoktur. Örneğin ABD’de:
- HIV durumu bilinmeyen bir erkekle vajinal ilişkiye giren bir kadın için: %0,00014 (yaklaşık 1/730.000)
- HIV durumu bilinmeyen bir kadınla vajinal ilişkiye giren bir erkek için: <%0,0001 (yaklaşık 1/1.500.000)
- HIV durumu bilinmeyen bir erkekle pasif anal ilişkiye giren bir erkek için: %0,05 (yaklaşık 1/2.000)
Partnerinizde HIV varsa ve tedavi sayesinde viral yükü saptanamayan düzeyde kalıyorsa, HIV’i cinsel yolla bulaştıramaz. Saptanamayan = Bulaştırmayan (U=U) ilkesinin temeli budur.
Tahmini değiştirebilecek etkenler
- Ne zaman yırtıldığı. Prezervatif çıktıysa ya da yırtıldıysa ama partneriniz içinize boşalmadıysa risk daha düşüktür. Boşalma olmadığında hesaplayıcı tahmini %50 oranında düşürür.
- Diğer cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar (CYBE). Frengi ya da herpes gibi yaralara veya iltihaba yol açan enfeksiyonlar HIV’in bulaşmasını kolaylaştırır. İkinizden birinde böyle bir enfeksiyon varsa hesaplayıcı tahmini 2 ile çarpar.
- Yeni enfeksiyon. Bir kişi HIV’i aldıktan sonraki ilk haftalarda viral yükü çok yüksektir. Partneriniz yakın zamanda enfekte olduysa hesaplayıcı tahmini 10 kat artırır.
- PrEP. Temas öncesi profilaksiyi (PrEP) reçete edildiği gibi kullanıyorsanız risk, anal ilişkide yaklaşık %99, vajinal ilişkide yaklaşık %90 oranında azalır. Bu durumda yırtılan bir prezervatif çok daha az endişe vericidir.
Şimdi ne yapmalısınız?
- PEP konusunda hızlı karar verin. PEP, virüsün vücuda yerleşmesini önleyebilen ve 28 gün süren bir HIV ilacı tedavisidir. 72 saat içinde başlanması gerekir; ne kadar erken başlanırsa o kadar iyidir. Hesaplayıcının tahminine göre ilk 24 saat içinde başlanan PEP kalan riski yaklaşık %90 oranında azaltır. 72 saatten sonra artık önerilmez; yine de 72 saatten sonra ne yapılmalı? sayfasına bakın.
- Önce test sonucunu beklemeyin. Şu anda yapılacak bir test, bu temastan kaynaklanan bir enfeksiyonu gösteremez. PEP’e başlarsanız klinik bir başlangıç testi yapar ve sonucunu beklemeniz gerekmez.
- Mümkünse partnerinizle konuşun. Partnerinizde HIV olup olmadığını ve varsa viral yükü saptanamayan düzeyde olacak şekilde tedavi alıp almadığını bilmek, durumu büyük ölçüde değiştirir.
- Pencere döneminden sonra test yaptırın. Her HIV testi türünün yeni bir enfeksiyonu saptayabilmesi için belirli bir süre geçmesi gerekir:
| Test | Saptamaya başladığı gün | Negatif sonucun kesinleştiği gün |
|---|---|---|
| Nükleik asit testi (NAT / RNA) | 10. gün | 33. gün |
| Laboratuvar antijen/antikor testi (4. kuşak, damardan alınan kan) | 18. gün | 45. gün |
| Hızlı antijen/antikor testi (parmak ucundan kan) | 18. gün | 90. gün |
| Antikor testi (çoğu hızlı test ve evde HIV testleri) | 23. gün | 90. gün |
İlk testiniz pencere dönemi içine denk gelirse, bu dönem kapandıktan sonra tekrar test yaptırın. PEP kullanırsanız temastan yaklaşık 4 ila 6 hafta ve 12 hafta sonra kontrol HIV testleri yapılmasını bekleyin. Haftalara göre test doğruluğu rehberimiz, negatif bir sonucun her aşamada ne anlama geldiğini açıklar.
- CYBE’leri de düşünün. Yırtılan bir prezervatif başka enfeksiyonların bulaşmasına da yol açabilir; bu yüzden aynı ziyarette CYBE testi de istemeye değer.
İleriye bakarken
Yırtılan prezervatiflerin çoğu HIV’e yol açmaz. Prezervatif kazaları birden fazla kez yaşanıyorsa ya da HIV durumunu bilmediğiniz partnerleriniz varsa, PrEP hakkında bilgi almaya değer. Prezervatif işe yaramadığında bile sizi korur. Sonuçları beklerken kaygılı hissediyorsanız yalnız değilsiniz: HIV kaygısı sayfamız yardımcı olabilir.