PEP: temastan sonra
PEP’e 72 saat içinde başlanmalıdır. Ne kadar erken, o kadar iyi: mümkünse ilk 24 saat içinde. 72 saatten sonra artık önerilmez.
Temas sonrası profilaksi (PEP), olası bir temastan sonra virüsün enfeksiyon oluşturmasını önlemek için kullanılan kısa süreli bir HIV ilacı tedavisidir. 28 gün boyunca her gün alınır.
Nasıl alınır
- Bir acil servise, acil sağlık merkezine ya da cinsel sağlık kliniğine gidin ve PEP’e ihtiyacınız olduğunu söyleyin.
- Size temasla ilgili sorular sorulur ve bir başlangıç HIV testi yapılır. PEP’e başlamak için sonucu beklemeniz gerekmez.
- 28 günün tamamı boyunca her dozu alın. Günümüzde kullanılan tedavilerde yan etkiler genellikle hafiftir.
- Temastan yaklaşık 4 ila 6 hafta ve 12 hafta sonra takip HIV testleri yaptırmanız gerekecektir.
Daha fazla ayrıntıyı PEP nasıl alınır sayfasında bulabilirsiniz.
Kimler için
PEP; HIV’i olan ve viral yükünün baskılanmış olduğu bilinmeyen biriyle prezervatif (kondom) kullanmadan seks ya da ortak iğne kullanımı gibi ciddi bir temastan sonra önerilir. Karşı tarafın HIV durumu bilinmiyorsa karar her duruma göre ayrı verilir. PEP cinsel saldırıdan sonra da kullanılır. Bir sağlık çalışanı, ayrıntılara bakarak karar vermenize yardımcı olur.
PrEP: temastan önce
Temas öncesi profilaksi (PrEP), HIV’i olmayan kişilerin HIV’den korunmak için kullandığı bir ilaçtır. Reçete edildiği gibi kullanıldığında seks yoluyla bulaşma riskini anal ilişkide yaklaşık %99, vajinal ilişkide yaklaşık %90 oranında azaltır. Enjeksiyonla madde kullanımından kaynaklanan riski ise en az %74 oranında azaltır.
Seçenekler
- Günlük haplar. En kolay bulunan seçenektir.
- Olaya dayalı haplar (“2-1-1”). Cinsel ilişki zamanına göre alınır; erkeklerle seks yapan bazı erkekler için bir seçenektir.
- Enjeksiyonlar. İki ayda bir ya da daha yeni seçeneklerle yılda iki kez yapılan uzun etkili enjeksiyonlar.
Kimler düşünebilir
- Cinsel partneri HIV ile yaşayan ve viral yükü baskılanmamış olan ya da partnerinin HIV durumu bilinmeyen herkes
- Yeni ya da gündelik partnerleriyle her zaman prezervatif kullanmayan kişiler
- Son altı ay içinde cinsel yolla bulaşan bir enfeksiyon (CYBE) tanısı almış herkes
- Enjeksiyonla madde kullanan ve malzemelerini paylaşan kişiler
- Birden fazla kez PEP kullanmış herkes
PrEP düzenli HIV testleri ve kontroller gerektirir. PEP tedavisini yeni bitirdiyseniz ve başka temaslar da bekliyorsanız çoğu zaman doğrudan PrEP’e geçebilirsiniz.
U=U: Saptanamayan = Bulaştırmayan
HIV ile yaşayan bir kişi tedavi alıp viral yükünü saptanamayan düzeyde (mililitre başına 200 kopyanın altında) tuttuğunda HIV’i cinsel yolla bulaştırmaz. Partnerlerden birinin HIV’i olduğu, diğerinin olmadığı çiftlerle yapılan büyük çalışmalarda, prezervatifsiz binlerce cinsel ilişkiye rağmen viral yükü baskılanmış partnerlerden hiç bulaşma görülmedi.
Viral yükün saptanamayan düzeye inmesi altı aya kadar tedavi gerektirebilir; bu düzeyde kalmak ise tedavinin düzenli kullanılmasına bağlıdır. U=U cinsel ilişki için geçerlidir; iğne paylaşımı için kanıtlanmamıştır, bu nedenle ortak iğne kullanımı hâlâ risk taşır. Daha fazla bilgi için U=U: Saptanamayan = Bulaştırmayan sayfasını okuyun.
Bunlar tahmininize nasıl yansır
Hesaplayıcıda PrEP ve PEP, tahmini ne kadar düzenli kullandığınıza ve PEP’e ne kadar erken başlandığına göre azaltır. PrEP’in etkisi temasın türüne de bağlıdır. Viral yükü saptanamayan bir partner, cinsel yoldan bulaşma riskini sıfıra indirir. Kesin rakamları yöntem sayfasında bulabilirsiniz.