PEP, PrEP na U=U

PEP: baada ya tukio la hatari

PEP (dawa za kuzuia maambukizi ya VVU baada ya tukio la hatari) ni dozi ya muda mfupi ya dawa za VVU inayotumiwa baada ya tukio la hatari ili kuzuia virusi visisababishe maambukizi. Unazitumia kila siku kwa siku 28.

Jinsi ya kuipata

• Nenda kwenye idara ya dharura ya hospitali, kliniki ya huduma za haraka au kliniki ya afya ya ngono na useme unahitaji PEP.
• Utaulizwa kuhusu tukio la hatari na kupimwa VVU mwanzoni kama kipimo cha msingi. Huhitaji kusubiri majibu kabla ya kuanza.
• Tumia kila dozi kwa siku zote 28. Madhara ya dawa zinazotumika sasa kwa kawaida ni madogo.
• Tarajia vipimo vya ufuatiliaji vya VVU takriban wiki 4 hadi 6 na wiki 12 baada ya tukio.

Kuna maelezo zaidi katika jinsi ya kupata PEP.

Ni kwa ajili ya nani

PEP inapendekezwa baada ya tukio kubwa la hatari, kama ngono bila kondomu au kuchangia sindano, na mtu anayeishi na VVU ambaye haijulikani kama virusi vyake vimefubazwa. Ikiwa hali ya VVU ya mtu huyo haijulikani, uamuzi hufanywa kulingana na hali ya kila tukio. Pia hutumika baada ya unyanyasaji wa kingono. Mhudumu wa afya atakusaidia kuamua kulingana na maelezo ya tukio.

PrEP: kabla ya tukio la hatari

PrEP (dawa za kuzuia maambukizi ya VVU kabla ya tukio la hatari) hutumiwa na watu wasio na VVU ili kuzuia kuambukizwa. Ikitumiwa kama ilivyoelekezwa, inapunguza hatari ya ngono kwa takriban 99% kwa ngono ya njia ya haja kubwa na takriban 90% kwa ngono ya ukeni. Inapunguza hatari inayotokana na kujidunga dawa za kulevya kwa angalau 74%.

Aina zake

• Vidonge vya kila siku. Njia inayopatikana kwa wingi zaidi.
• Vidonge vya kutumia kulingana na tukio (“2-1-1”). Humezwa karibu na wakati wa ngono; ni njia inayofaa kwa baadhi ya wanaume wanaofanya ngono na wanaume (MSM).
• Sindano. Sindano za muda mrefu zinazotolewa kila baada ya miezi miwili, au mara mbili kwa mwaka kwa njia mpya zaidi.

Nani anaweza kufikiria kuitumia

• Mtu yeyote ambaye mwenzi wake wa ngono anaishi na VVU na virusi vyake havijafubazwa, au ambaye hali yake ya VVU haijulikani
• Watu ambao hawatumii kondomu kila mara na wenzi wapya au wa muda mfupi
• Mtu yeyote aliyegunduliwa kuwa na ugonjwa wa zinaa (STI) katika miezi sita iliyopita
• Watu wanaojidunga dawa za kulevya na kuchangia vifaa
• Mtu yeyote ambaye ametumia PEP zaidi ya mara moja

PrEP inahitaji vipimo vya VVU na ziara za uchunguzi za mara kwa mara. Ikiwa umemaliza dozi ya PEP hivi karibuni na unatarajia matukio zaidi ya hatari, mara nyingi unaweza kuhamia PrEP moja kwa moja.

U=U: Haionekani = Haiambukizi

Mtu anayeishi na VVU anapotumia dawa na kudumisha kiwango cha virusi mwilini (viral load) kisichoonekana kwenye kipimo (chini ya nakala 200 kwa mililita), haambukizi VVU kupitia ngono. Tafiti kubwa za wenzi ambapo mmoja alikuwa na VVU na mwingine hakuwa navyo hazikupata maambukizi yoyote kutoka kwa wenzi ambao virusi vyao vimefubazwa, katika maelfu mengi ya matendo ya ngono bila kondomu.

Kufikia kiwango cha virusi kisichoonekana kwenye kipimo kunaweza kuchukua hadi miezi sita ya matibabu, na kubaki hapo kunategemea kutumia dawa kwa uthabiti. U=U inahusu ngono; haijathibitishwa kwa kuchangia sindano, kwa hiyo kuchangia sindano bado kuna hatari. Soma zaidi katika U=U: Haionekani = Haiambukizi.

Jinsi njia hizi zinavyoathiri makadirio yako

Katika kikokotoo, PrEP na PEP kila moja hupunguza makadirio kulingana na jinsi ulivyozitumia kwa uthabiti na jinsi PEP ilivyoanzishwa mapema. Athari ya PrEP pia inategemea aina ya tukio la hatari. Mwenzi ambaye virusi vyake havionekani kwenye kipimo hufanya hatari ya ngono kuwa sifuri. Ukurasa wa mbinu unaorodhesha takwimu kamili.