Partneriniz HIV ile yaşıyorsa, tedavisini her gün alıyorsa ve viral yükü saptanamayan düzeydeyse, onunla cinsel ilişki HIV riski taşımaz. Bu, HIV’den korunma alanındaki en önemli bulgulardan biridir ve büyük çalışmaların yanı sıra ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC) ile Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) tarafından da desteklenir.

“Saptanamayan” ne anlama gelir

Viral yük, kandaki HIV miktarıdır. Antiretroviral tedavi (ART) adı verilen HIV ilaçları virüsün çoğalmasını durdurur ve böylece viral yük düşer. Viral yük standart bir testle ölçülemeyecek kadar düştüğünde buna saptanamayan düzey denir. U=U için sınır, mililitre kanda 200 kopyanın altıdır.

Saptanamayan düzey, virüsün yok olduğu anlamına gelmez. Tedavinin virüsü kontrol altında tuttuğu anlamına gelir. Kişi ilaçlarını almayı bırakırsa viral yük yeniden yükselebilir; HIV’i bulaştırma olasılığı da yeniden artabilir.

Kanıtlar

Araştırmacılar, partnerlerden birinin HIV ile yaşadığı, diğerinin ise yaşamadığı çiftleri izledi ve yeni enfeksiyonların tedavi alan partnerden gelip gelmediğini kontrol etti. Gey çiftlerle yapılan PARTNER çalışmasında 782 çift, HIV ile yaşayan partnerin viral yükü baskılanmışken 76.088 kez prezervatif (kondom) kullanmadan anal ilişkiye girdiğini bildirdi. Bu çiftlerin hiçbirinde partnerler arasında HIV bulaşı olmadı. Çalışmanın yazarları, bu durumda riskin fiilen sıfır olduğu sonucuna vardı.

CDC’nin kanıt değerlendirmesi buna benzer birkaç çift çalışmasına dayanır; DSÖ de artık tedavi alan ve viral yükü saptanamayan kişilerin cinsel partnerlerine HIV bulaştırmayacağını belirtiyor.

Ne kadar sürer ve bu düzey nasıl korunur

Bu düzeye ulaşmak. Saptanamayan düzeye ulaşmak altı aya kadar tedavi gerektirebilir. Bir test bunu doğrulayana kadar prezervatif ya da temas öncesi profilaksi (PrEP; HIV’i olmayan partnerin kullandığı, HIV’den koruyan ilaç) kullanın.
Bu düzeyde kalmak. Saptanamayan düzeyde kalmak, tedavinin düzenli alınmasına bağlıdır. CDC, HIV ile yaşayan kişilerin viral yüklerinin hâlâ saptanamayan düzeyde olduğunu bilmeleri için 4 ila 6 ayda bir viral yük testi yaptırmalarını önerir.
Partnerinizin sonucunu bilmek. U=U, tahmine değil, partnerinizin gerçek ve yakın tarihli viral yük sonucuna dayanır. Emin değilseniz ona sormanızda hiçbir sakınca yoktur.

Karşılaştırma için: HIV ile yaşayan ve etkili tedavi almayan bir partnerle alıcı (pasif) anal ilişkide tek temas başına tahmini HIV bulaşma olasılığı %1,4 (yaklaşık 1/72) düzeyindedir. Viral yükü saptanamayan bir partnerle cinsel yoldan bulaş riski ortadan kalkar.

U=U’nun geçerli olduğu ve olmadığı durumlar

Cinsel ilişki. U=U, prezervatifli ya da prezervatifsiz anal, vajinal ve oral seksi kapsar.
Gebelik ve doğum. CDC’ye göre saptanamayan viral yük, gebelikte, doğum sancıları sırasında ve doğumda HIV’in bebeğe geçmesini de önler.
Emzirme. Tedavi riski büyük ölçüde azaltır, ancak CDC’ye göre emzirme yoluyla risk sıfır değildir. HIV ile yaşayan ebeveynler bebeğin beslenmesini kendi sağlık ekipleriyle birlikte planlamalıdır.
İğne paylaşımı. U=U’nun iğne ve enjektör paylaşımı için geçerli olduğu kanıtlanmamıştır. CDC’ye göre saptanamayan viral yük riski muhtemelen azaltır, ancak ne kadar azalttığı bilinmiyor. Her seferinde yeni ve steril malzeme kullanın. İğne paylaşımından HIV riski sayfasına bakın.
Diğer cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar (CYBE). U=U yalnızca HIV ile ilgilidir. HIV tedavisi klamidya, bel soğukluğu (gonore), frengi (sifiliz) veya diğer enfeksiyonları önlemez; bu nedenle prezervatif ve düzenli CYBE testleri hâlâ önemlidir. HIV ve CYBE sayfasına bakın.

Partnerinizin HIV durumunu bilmiyorsanız

Partnerinizin HIV ile yaşayıp yaşamadığını bilmiyorsanız U=U tek başına size pek bir şey söyleyemez. HIV ile yaşayan pek çok kişi tedavi alıyor ve viral yükü baskılanmış durumda. UNAIDS’in bildirdiğine göre 2023’te dünya genelinde tedavi alan kişiler arasında viral yükü baskılanmış olanların oranı %93 idi. Ancak HIV ile yaşayan bazı kişiler bunu bilmiyor, bazıları da henüz tedaviye başlamamış. Partnerinizin HIV durumu bilinmediğinde hesaplayıcı bunu hesaba katar.

Şimdi ne yapmalı

Son 72 saat içinde HIV ile yaşayan ve tedavi almayan ya da viral yükünden emin olmadığınız bir partnerle cinsel ilişkiye girdiyseniz, hemen temas sonrası profilaksi (PEP) hakkında bilgi isteyin. PEP’e 72 saat içinde, mümkünse ilk 24 saat içinde başlanmalıdır. PEP’e nasıl ulaşılır sayfasına bakın.

Partnerinizin viral yükü saptanamayan düzeyde ve yakın tarihli sonuçları var. Onunla cinsel ilişki sizi HIV riskine sokmaz. Yine de rutin sağlık kontrollerinizin parçası olarak düzenli HIV ve CYBE testleri yaptırmak isteyebilirsiniz.
Partnerinizin viral yükünden emin değilsiniz. Onunla konuşun; endişeliyseniz bir hekimle de görüşün. Temas yakın zamanda olduysa PEP için beklemeyin.
HIV durumunu bilmediğiniz partnerlerle sürekli korunmak istiyorsunuz. PrEP çok etkilidir. PrEP ve PEP hakkında bilgi edinin.
Test yaptırmak istiyorsunuz. ABD’deyseniz ücretsiz test noktalarını gettested.cdc.gov adresinde bulabilirsiniz; ayrıca her testin ne zaman doğru sonuç verdiğine göz atın.