Temas son 72 saat içinde mi oldu? Şimdi test yaptırmak bu temas hakkında henüz hiçbir şey söyleyemez. Partneriniz HIV ile yaşıyor ve etkili tedavi almıyorsa ya da HIV durumunu bilmiyorsanız, temas sonrası profilaksi (PEP) için bugün bir sağlık kuruluşuna başvurun. PEP’e 72 saat içinde başlanmalıdır ve mümkünse ilk 24 saat içinde başlandığında en iyi sonucu verir. PEP’e nasıl ulaşılır?
Zamanlama neden önemli?
Her HIV testi, enfeksiyondan sonra vücudun ya da virüsün ürettiği bir şeyi arar. Bunun testin bulabileceği bir düzeye ulaşması zaman alır. O zamana kadar kişi HIV ile enfekte olduğu halde negatif test sonucu alabilir. Bu aralığa pencere dönemi denir ve her test türünün kendine ait bir pencere dönemi vardır.
Yani asıl soru “bu test ne kadar doğru?” değildir. Bir testin pencere dönemi geçtikten sonra negatif sonuç kesindir. Asıl soru şudur: “Test yaptırdığımda bu testin pencere döneminin neresindeydim?”
Hafta hafta, test test
“Çok erken”, testin henüz HIV’i saptayamadığı anlamına gelir; bu durumda negatif sonuç bu temas hakkında hiçbir şey söylemez. “Pencere döneminde”, negatif sonucun rahatlatıcı olduğu ama henüz kesin olmadığı anlamına gelir. “Kesin” ise o zamandan beri başka bir temasınız olmadığı sürece negatif sonucun, o temastan HIV almış olma olasılığını dışladığı anlamına gelir.
| Temastan sonra | NAT | Laboratuvar antijen/antikor (damardan) | Hızlı antijen/antikor (parmak ucundan) | Antikor (evde testlerin çoğu dahil) |
|---|---|---|---|---|
| 1. hafta (7. gün) | Çok erken | Çok erken | Çok erken | Çok erken |
| 2. hafta (14. gün) | Pencere döneminde | Çok erken | Çok erken | Çok erken |
| 3. hafta (21. gün) | Pencere döneminde | Pencere döneminde | Pencere döneminde | Çok erken |
| 4. hafta (28. gün) | Pencere döneminde | Pencere döneminde | Pencere döneminde | Pencere döneminde |
| 6. hafta (42. gün) | Kesin | Pencere döneminde | Pencere döneminde | Pencere döneminde |
| 8. hafta (56. gün) | Kesin | Kesin | Pencere döneminde | Pencere döneminde |
| 12. hafta (84. gün) | Kesin | Kesin | Pencere döneminde | Pencere döneminde |
| 90. gün ve sonrası | Kesin | Kesin | Kesin | Kesin |
Hesaplayıcı, ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri’nin (CDC) belirlediği şu pencere dönemlerini kullanır:
| Test | Saptamaya başladığı gün | Negatif sonucun kesinleştiği gün |
|---|---|---|
| Nükleik asit testi (NAT / RNA) | 10. gün | 33. gün |
| Laboratuvar antijen/antikor testi (4. kuşak, damardan alınan kan) | 18. gün | 45. gün |
| Hızlı antijen/antikor testi (parmak ucundan kan) | 18. gün | 90. gün |
| Antikor testi (çoğu hızlı test ve evde HIV testleri) | 23. gün | 90. gün |
Negatif bir test tahmini nasıl düşürür?
Aşağıda adım adım işlenmiş bir örnek var. Bu örnekte en yüksek riskli ilişki türü ele alınıyor: HIV ile yaşayan ve tedavi almayan bir partnerle, prezervatif (kondom) kullanmadan yapılan tek seferlik alıcı (pasif) anal ilişki. Herhangi bir testten önce tahmin %1,4 (yaklaşık 1/72) düzeyindedir.
Negatif bir sonuç bu sayıyı değiştirir ve test ne kadar geç yapılırsa değişim o kadar büyük olur:
- 1. hafta, herhangi bir test: değişmez. Herhangi bir testin HIV’i görebilmesi için çok erkendir.
- 2. hafta, negatif NAT: %0,51 (yaklaşık 1/200)
- 3. hafta, negatif laboratuvar antijen/antikor testi: %0,7 (yaklaşık 1/140)
- 4. hafta, negatif laboratuvar antijen/antikor testi: %0,18 (yaklaşık 1/540)
- 6. hafta, negatif laboratuvar antijen/antikor testi: %0,012 (yaklaşık 1/8.000)
- 45. gün, negatif laboratuvar antijen/antikor testi: %0,0014 (yaklaşık 1/71.000), yani sonuç kesindir
- 8. hafta, evde yapılan negatif antikor testi: %0,097 (yaklaşık 1/1.000)
- 12. hafta, evde yapılan negatif antikor testi: %0,011 (yaklaşık 1/9.000)
- 90. gün, evde yapılan negatif antikor testi: %0,0014 (yaklaşık 1/71.000), yani sonuç kesindir
Model bilinçli olarak temkinlidir. Her pencere döneminin başında enfeksiyonların çoğunun henüz saptanamayacağını varsayar; bu yüzden erken alınan negatif bir sonuç, gerçekte olabileceğinden daha az ağırlık taşır. Bunun nasıl çalıştığı yöntem sayfasında açıklanıyor.
Çoğu temasta başlangıçtaki risk çok daha düşüktür. ABD’de HIV durumu bilinmeyen bir kadınla bir kez prezervatifsiz vajinal ilişkiye giren bir erkek için tahmin <%0,0001 (yaklaşık 1/1.500.000) düzeyindedir. 4. haftada yapılan negatif bir laboratuvar testinden sonra tahmin <%0,0001 (yaklaşık 1/11.000.000) düzeyine iner.
Erken cevap için test seçimi
- En erken cevabı mı istiyorsunuz? NAT, HIV’i yaklaşık 10. günden itibaren saptayabilir, ancak pahalıdır ve her yerde sunulmaz.
- Her açıdan en iyi seçenek: damardan alınan kanla yapılan laboratuvar antijen/antikor testi. Yaygın olarak bulunur ve 45. günden itibaren kesin sonuç verir.
- Evde test mi kullanıyorsunuz? Çoğu antikor testidir. Faydalıdırlar, ancak yalnızca 90. günden itibaren kesin sonuç verirler. Ayrıntılar için evde HIV testleri sayfasına bakın.
Erken test yaptırmak daha sakin hissetmenize yardımcı oluyorsa bunda bir sakınca yoktur. Yalnızca o testin pencere dönemi kapandıktan sonra bir kontrol testi planlayın.
PEP kullandıysanız
PEP test planını değiştirebilir. Hekiminizin önerdiği takvimi izleyin. CDC, temastan yaklaşık 4 ile 6 hafta ve 12 hafta sonra HIV testi yapılmasını önerir.
Şimdi ne yapmalı?
- Üzerinden 72 saatten az zaman geçtiyse, testleri düşünmeden önce PEP için bir sağlık kuruluşuna başvurun.
- Zamanlamanızı hesaplayın. Temastan bu yana geçen günleri sayın ve yukarıdaki tabloda nerede olduğunuza bakın.
- Testi, size bir şey söyleyebileceği zaman yaptırın; mümkünse yaklaşık 3. haftadan itibaren laboratuvar antijen/antikor testiyle.
- İlk testiniz pencere dönemi içindeyse pencere döneminden sonra yeniden test yaptırın. Pencere döneminden sonra alınan ve arada yeni bir temas olmayan negatif sonuç, o temastan HIV almadığınız anlamına gelir.
- Pozitif ya da reaktif her sonuç için laboratuvarda bir doğrulama testi gerekir. Ayrıntılar için pozitif test sonrasında yapılması gerekenler sayfasına bakın.