अनेक संपर्कांमधून एचआयव्हीचा धोका

प्रत्येक संपर्क ही स्वतंत्र शक्यता

प्रति संपर्क आकडे हे सरासरी असतात. एचआयव्ही असलेल्या आणि उपचार न घेणाऱ्या जोडीदारासोबत एकदा स्वीकारणारा (receptive) योनीमार्गे संभोग केल्यास अंदाज 0.08% (सुमारे 1,200 पैकी 1) आहे. हे पुन्हा पुन्हा घडल्यास शक्यता एकत्र होत जातात:

• 10 वेळा: 0.8% (सुमारे 130 पैकी 1)
• 100 वेळा: 7.7% (सुमारे 13 पैकी 1)

स्वीकारणाऱ्या (receptive) गुदमार्गे संभोगासाठी, जो लैंगिक संबंधांचा सर्वात जास्त धोक्याचा प्रकार आहे, त्याच जोडीदारासोबत एकदा केल्यास 1.4% (सुमारे 72 पैकी 1) आणि दहा वेळा केल्यास 13% (सुमारे 8 पैकी 1) असा अंदाज येतो.

एकूण धोका हा प्रति संपर्क आकडा गुणिले संपर्कांची संख्या यापेक्षा थोडा कमी असतो, कारण प्रत्येक संपर्क ही स्वतंत्र शक्यता असते आणि संसर्ग एकदाच होऊ शकतो. ही उलटी गिनतीही नाही: संसर्ग पहिल्याच वेळी होऊ शकतो, किंवा अनेक वेळा संबंध होऊनही कधीच होणार नाही असेही होऊ शकते.

एक नियमित जोडीदार विरुद्ध वेगवेगळे जोडीदार

जोडीदाराची एचआयव्ही स्थिती तुम्हाला माहीत नसते, तेव्हा दोन प्रश्न असतात: या व्यक्तीला एचआयव्ही आहे का, आणि तो तुमच्यापर्यंत पोहोचला का? हे दोन्ही कसे एकत्र होतात, हे एकच व्यक्ती आहे की अनेक यावर अवलंबून असते.

एकच नियमित जोडीदार असल्यास, त्याची स्थिती एकतर पॉझिटिव्ह असते किंवा निगेटिव्ह, आणि ती प्रत्येक वेळी तीच असते. त्याला एचआयव्ही नसेल, तर कितीही वेळा संबंध झाले तरी तो पसरू शकत नाही. त्यामुळे धोका सुरुवातीला वाढतो, मग स्थिरावतो, आणि या एका व्यक्तीला एचआयव्ही असण्याच्या शक्यतेपेक्षा तो कधीच जास्त होऊ शकत नाही.

वेगवेगळे जोडीदार असल्यास, प्रत्येक नवी व्यक्ती म्हणजे नवा डाव: कोणाला तरी एचआयव्ही असण्याची आणखी एक शक्यता. प्रत्येक नव्या जोडीदारासोबत धोका वाढतच जातो.

अमेरिकेत, एचआयव्ही स्थिती माहीत नसलेल्या स्त्रियांसोबत कंडोमशिवाय योनीमार्गे संभोग करणाऱ्या पुरुषासाठी:

• एकदा: <0.0001% (सुमारे 15,00,000 पैकी 1)
• त्याच जोडीदारासोबत 100 वेळा: 0.0067% (सुमारे 15,000 पैकी 1)
• वेगवेगळ्या जोडीदारांसोबत 100 वेळा: 0.0069% (सुमारे 15,000 पैकी 1)

आणि अमेरिकेत, एचआयव्ही स्थिती माहीत नसलेल्या पुरुषांसोबत कंडोमशिवाय स्वीकारणारा (receptive) जोडीदार म्हणून गुदमार्गे संभोग करणाऱ्या पुरुषासाठी:

• त्याच जोडीदारासोबत 10 वेळा: 0.47% (सुमारे 210 पैकी 1)
• वेगवेगळ्या जोडीदारांसोबत 10 वेळा: 0.5% (सुमारे 200 पैकी 1)

इतक्या संपर्कांपर्यंत दोन्ही आकडे जवळपास सारखे आहेत, कारण प्रत्येक संपर्कात धोका कमी असतो. संपर्क वाढत जातात तसे हे अंतर वाढते.

अगदी कमी धोक्याचे संपर्कही कालांतराने साठत जातात. एचआयव्ही असलेल्या जोडीदारासोबत 50 वेळा मुखमैथुन झाल्यास अंदाज 0.5% (सुमारे 200 पैकी 1) होतो.

कालांतराने काय बदलते

• उपचार. एचआयव्ही असलेल्या जोडीदाराने उपचार सुरू केले आणि व्हायरल लोड (रक्तातील विषाणूचे प्रमाण) सतत अनडिटेक्टेबल (चाचणीत न दिसणारा) ठेवला, तर त्याच्याकडून लैंगिक संबंधातून एचआयव्ही पसरणे थांबते. अनडिटेक्टेबल होण्यासाठी सहा महिन्यांपर्यंत वेळ लागू शकतो. पाहा U=U (Undetectable = Untransmittable, म्हणजे ‘न दिसणारा = न पसरणारा’).
• नवा संसर्ग. नियमित जोडीदाराला दुसऱ्या कोणाकडून एचआयव्ही झाला, तर पहिल्या काही आठवड्यांत त्याचा व्हायरल लोड खूप जास्त असतो. अलीकडे संसर्ग झालेल्या जोडीदारासाठी कॅल्क्युलेटर अंदाज 10 पट वाढवते.
• इतर लैंगिक संक्रमित संसर्ग (STI). यांमुळे एचआयव्ही पसरणे सोपे होते. कॅल्क्युलेटर अंदाजाला 2 ने गुणते.
• कंडोम आणि PrEP. प्रत्यक्ष वापरात कंडोम धोका सुमारे 80% कमी करतात. सांगितल्याप्रमाणे घेतलेले PrEP (प्री-एक्सपोजर प्रोफिलॅक्सिस, म्हणजे एचआयव्ही टाळण्यासाठी आधीपासून नियमित घ्यायचे औषध) लैंगिक संबंधातील धोका गुदमार्गे संभोगासाठी सुमारे 99% आणि योनीमार्गे संभोगासाठी सुमारे 90% कमी करते. नियमित PrEP घेत असताना एचआयव्ही असलेल्या जोडीदारासोबत दहा वेळा स्वीकारणारा (receptive) गुदमार्गे संभोग: 0.14% (सुमारे 730 पैकी 1).

आता काय करायचे

1. आताच चाचणी करा. विंडो पीरियड (संसर्गानंतर चाचणीत तो दिसू लागेपर्यंतचा काळ) उलटून गेलेल्या सर्व संपर्कांसाठी एकच चाचणी पुरेशी ठरू शकते. प्रयोगशाळेतील अँटीजेन/अँटीबॉडी चाचणी (शिरेतून रक्त घेऊन) 45 दिवसांपेक्षा जुन्या कोणत्याही संपर्कासाठी निर्णायक निगेटिव्ह निकाल देते.
2. अलीकडच्या संपर्कांसाठी पुन्हा चाचणी करा. काही संपर्क विंडो पीरियडच्या आत झाले असतील, तर तो काळ उलटल्यावर पुन्हा चाचणी करा. पाहा आठवड्यानुसार चाचणीची अचूकता.
3. नियमित जोडीदाराशी एकत्र चाचणी करण्याबद्दल बोला. तुम्हा दोघांची एचआयव्ही स्थिती, आणि एचआयव्ही असलेला जोडीदार अनडिटेक्टेबल आहे का, हे कळल्यावर बहुतेक अनिश्चितता दूर होते.
4. आणखी संपर्क होणार असतील, तर PrEP बद्दल विचारा. ते केवळ एका नव्हे, तर त्या सर्व संपर्कांत संरक्षण देते. शेवटच्या चाचणीनंतर तुमचे एकापेक्षा जास्त लैंगिक जोडीदार झाले असतील, तर वर्षातून किमान एकदा चाचणी करण्याची शिफारसही CDC करते. पाहा आमचे एचआयव्ही चाचणी मार्गदर्शक.