सुई टोचून झालेली इजा: एचआयव्हीचा धोका आणि काय करावे

प्रथमोपचार, आत्ताच

सुई टोचलेल्या किंवा अंगावर रक्त उडालेल्या कर्मचाऱ्यांसाठी CDC चे मार्गदर्शन असे आहे:

1. सुई टोचल्याच्या जखमा आणि कापलेल्या जागा साबण आणि पाण्याने धुवा.
2. नाक, तोंड किंवा त्वचेवर उडालेले शिंतोडे पाण्याने भरपूर धुऊन काढा.
3. स्वच्छ पाणी, सलाईन किंवा निर्जंतुक आय-वॉशने डोळे धुवा.
4. घटनेबद्दल तुमच्या वरिष्ठांना कळवा.
5. डॉक्टरांना धोक्याचे मूल्यमापन करता यावे म्हणून लगेच वैद्यकीय मदत घ्या.

धोका किती मोठा आहे?

सुई नुकतीच एचआयव्ही असलेल्या आणि प्रभावी उपचार न घेणाऱ्या व्यक्तीवर वापरलेली असेल, तर CDC च्या अंदाजानुसार एकदा सुई टोचल्याने होणारा धोका 0.23% (सुमारे 430 पैकी 1) आहे. हा आकडा आरोग्य कर्मचाऱ्यांवरील अभ्यासांतून आलेला आहे.

इजेच्या काही वैशिष्ट्यांमुळे संसर्गाची शक्यता वाढते. आरोग्य कर्मचाऱ्यांवरील एका मोठ्या अभ्यासात (Cardo 1997) असे आढळले की यांपैकी प्रत्येक गोष्टीमुळे शक्यता कित्येक पटीने वाढते:

• खोल इजा. कॅल्क्युलेटर शक्यता 15 ने गुणते. एचआयव्ही असलेल्या व्यक्तीवर वापरलेल्या सुईने खोल इजा झाल्यास, त्यामुळे अंदाज 3.3% (सुमारे 30 पैकी 1) येतो.
• सुईवर किंवा उपकरणावर दिसणारे रक्त, शक्यता 6.2 ने गुणली जाते.
• शिरेत किंवा धमनीत गेलेली सुई, शक्यता 4.3 ने गुणली जाते.

यांपैकी अनेक गोष्टी लागू होत असल्यास, कॅल्क्युलेटर त्या सर्वांचे गुणक एकमेकांनी गुणण्याऐवजी त्यांपैकी सर्वात मोठा गुणक वापरते.

सुई कोणाची होती हे माहीत नसल्यास

बहुतेक वेळा सुई टोचण्याच्या घटनांमध्ये संबंधित व्यक्तीला एचआयव्ही नसतो. सुई ज्या व्यक्तीवर वापरली गेली तिची एचआयव्ही स्थिती माहीत नसल्यास, त्या व्यक्तीला एचआयव्ही असण्याची शक्यता इजेइतकीच महत्त्वाची ठरते. अमेरिकेत, स्थिती माहीत नसलेल्या व्यक्तीवर वापरलेली सुई टोचल्यास अंदाज 0.00092% (सुमारे 1,10,000 पैकी 1) आहे. कामाच्या ठिकाणी, त्या व्यक्तीच्या संमतीने तिची चाचणी करणे शक्य असू शकते, ज्यामुळे हा प्रश्न लवकर सुटू शकतो.

सार्वजनिक ठिकाणी सापडलेल्या सुया

बागेत, समुद्रकिनाऱ्यावर किंवा कचरापेटीत सापडलेली सुई ही, विशेषतः पालकांसाठी, नेहमीची चिंता असते. धोका सहसा खूप कमी असतो: ती वापरणाऱ्या व्यक्तीला एचआयव्ही असायला हवा, आणि सुईत त्या व्यक्तीचे रक्त असायला हवे. पण तो शून्य नसतो. प्रयोगशाळेतील चाचण्यांमध्ये, खोलीच्या तापमानात चार आठवड्यांपेक्षा जास्त काळ ठेवलेल्या सिरिंजमधील रक्तात जिवंत एचआयव्ही आढळला (Abdala 1999), त्यामुळे जुनी सुई आपोआप सुरक्षित ठरत नाही.

इतर कोणत्याही सुई टोचण्याच्या घटनेसारखेच याकडे पाहा. जखम धुवा, आणि मग त्याच दिवशी वैद्यकीय सल्ला घ्या. CDC सुईचीच चाचणी न करण्याचा सल्ला देते: त्याचे निकाल विश्वासार्ह नसतात, आणि ती हाताळताना पुन्हा इजा होण्याचा धोका असतो. सुई अजूनही तिथेच पडलेली असेल, तर ती सुरक्षितपणे हटवता यावी म्हणून तुमच्या स्थानिक नगरपालिकेला किंवा आरोग्य विभागाला कळवा.

क्लिनिकमध्ये काय होते

इजा कशी झाली, ती किती खोल होती, आणि सुई व ती ज्या व्यक्तीवर वापरली गेली त्याबद्दल काय माहीत आहे, हे डॉक्टर विचारतील. ते सहसा सुरुवातीलाच तुमच्या रक्ताची चाचणी करतील, आणि हिपॅटायटिस B ची चाचणीही करू शकतात, कारण तोही सुई टोचून झालेल्या इजांमधून पसरू शकतो.

धोका पुरेसा जास्त असल्यास, तुम्हाला PEP दिले जाईल: 28 दिवस रोज घ्यायची एचआयव्ही औषधे. PEP इजेनंतर 72 तासांच्या आत सुरू करायलाच हवे, आणि जितके लवकर तितके चांगले. 24 तासांच्या आत सुरू केल्यास, कॅल्क्युलेटरच्या अंदाजानुसार ते धोका सुमारे 90% कमी करते. 72 तासांनंतर PEP ची शिफारस केली जात नाही. तुम्ही PEP घेतल्यास, पुढील एचआयव्ही चाचण्या सहसा इजेनंतर 4 ते 6 आठवड्यांनी आणि 12 आठवड्यांनी केल्या जातात.

कामाच्या ठिकाणी

प्रत्येक इजा, कितीही छोटी असली तरी, तुमच्या वरिष्ठांना कळवा, म्हणजे तुमचे लवकर मूल्यमापन होईल आणि इजेची नोंद राहील. दिवस असो वा रात्र, कुठे जायचे हे तुमच्या कामाच्या ठिकाणच्या संपर्क-प्रतिसाद योजनेत सांगितलेले असायला हवे. जे नोंदवले गेले त्याची प्रत मागून घ्या.

आता काय करायचे

• 72 तासांपेक्षा कमी: जखम धुवा, घटना कळवा, आणि आजच PEP साठी तपासणी करून घ्या.
• 72 तासांपेक्षा जास्त: PEP ची आता शिफारस केली जात नाही, पण चाचणी करणे तरीही उपयोगी आहे. प्रयोगशाळेतील अँटीजेन/अँटीबॉडी चाचणी (शिरेतून रक्त घेऊन) इजेनंतर 45 दिवसांपासून निर्णायक असते. आठवड्यानुसार एचआयव्ही चाचणीची अचूकता या पानावर प्रत्येक चाचणी केव्हा विश्वासार्ह असते ते दिले आहे.
• चिंता वाटते? हे साहजिक आहे. बहुतेक सुई टोचण्याच्या घटनांमध्ये धोका कमी असतो, आणि विंडो पीरियड (संसर्गानंतर चाचणीत तो दिसू लागेपर्यंतचा काळ) संपल्यानंतर केलेली चाचणी तुम्हाला निश्चित उत्तर देते.