Son 72 saat içinde mi oldu? Yarayı hemen yıkayın, ardından bugün tıbbi destek alın. İşyerindeyseniz durumu hemen amirinize bildirin. Başka bir yerdeyseniz acil servise ya da bir acil bakım merkezine gidin. Temas sonrası profilaksi (PEP), ilk 24 saat içinde başlandığında en iyi sonucu verir. PEP’e nasıl ulaşılır

İlk yardım: hemen şimdi

ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC), iğne batan ya da üzerine kan sıçrayan çalışanlara şunları önerir:

  1. İğne batması yaralarını ve kesikleri sabun ve suyla yıkayın.
  2. Burna, ağza veya cilde sıçrayan sıvıyı bol suyla durulayın.
  3. Gözlerinizi temiz su, serum fizyolojik ya da steril bir göz yıkama solüsyonuyla yıkayın.
  4. Olayı amirinize bildirin.
  5. Bir hekimin riski değerlendirebilmesi için hemen tıbbi yardım alın.

Risk ne kadar büyük?

İğne az önce HIV ile yaşayan ve etkili tedavi almayan birinde kullanılmışsa, CDC tek bir iğne batmasının riskini %0,23 (yaklaşık 1/430) olarak tahmin ediyor. Bu rakam sağlık çalışanlarıyla yapılan çalışmalardan gelir.

Yaralanmanın bazı özellikleri bulaş olasılığını artırır. Sağlık çalışanlarıyla yapılan büyük bir çalışma (Cardo 1997), aşağıdakilerin her birinin olasılığı birkaç kat artırdığını buldu:

  • Derin yaralanma. Hesaplayıcı olasılığı 15 ile çarpar. HIV ile yaşayan birinde kullanılmış bir iğneyle oluşan derin bir yaralanmada bu, %3,3 (yaklaşık 1/30) düzeyinde bir risk demektir.
  • İğnede veya alette görünür kan olması: olasılık 6,2 ile çarpılır.
  • İğnenin daha önce bir toplardamara ya da atardamara girmiş olması: olasılık 4,3 ile çarpılır.

Birden fazlası geçerliyse hesaplayıcı bunları birbiriyle çarpmak yerine en büyüğünü kullanır.

İğnenin kime ait olduğunu bilmiyorsanız

İğne batmalarının çoğunda iğnenin kullanıldığı kişinin HIV’i yoktur. Kaynak kişinin HIV durumu bilinmiyorsa, bu kişinin HIV ile yaşıyor olma olasılığı yaralanmanın kendisi kadar önemlidir. ABD’de HIV durumu bilinmeyen birinden kaynaklanan bir iğne batması için tahmini risk: %0,00092 (yaklaşık 1/110.000). İşyerinde, kaynak kişinin onayıyla ona test yapılması mümkün olabilir; bu da soruyu hızla netleştirebilir.

Halka açık alanlarda bulunan iğneler

Parkta, plajda ya da çöp kutusunda bulunan bir iğne, özellikle ebeveynler için sık rastlanan bir endişedir. Risk genellikle çok düşüktür: iğneyi kullanan kişinin HIV ile yaşıyor olması ve iğnede bu kişinin kanının bulunması gerekir. Ancak risk sıfır değildir. Laboratuvar deneylerinde, oda sıcaklığında dört haftadan uzun süre bekletilen enjektörlerin içinde kalan kandan canlı HIV elde edilmiştir (Abdala 1999); yani eski bir iğne kendiliğinden güvenli sayılmaz.

Bunu diğer iğne batmaları gibi ele alın. Yarayı yıkayın, ardından aynı gün tıbbi destek alın. CDC, iğnenin kendisinin test ettirilmemesini önerir: sonuçlar güvenilir değildir ve iğneyi elle tutmak yeni bir yaralanma riski taşır. İğne hâlâ oradaysa, güvenli şekilde kaldırılabilmesi için belediyenize ya da yerel sağlık müdürlüğüne haber verin.

Sağlık kuruluşunda neler olur

Hekim yaralanmanın nasıl olduğunu, ne kadar derin olduğunu ve iğne ile kaynağı hakkında neler bilindiğini soracaktır. Genellikle başlangıçta kanınız test edilir; iğne batması yoluyla da bulaşabilen hepatit B için de test istenebilir.

Risk yeterince yüksekse size PEP önerilir: 28 gün boyunca her gün alınan HIV ilaçları. PEP yaralanmadan sonraki 72 saat içinde başlamalıdır; ne kadar erken, o kadar iyi. Hesaplayıcının tahminine göre ilk 24 saat içinde başlanan PEP riski yaklaşık %90 oranında azaltır. 72 saatten sonra PEP artık önerilmez. PEP kullanırsanız kontrol HIV testleri genellikle yaralanmadan 4 ila 6 hafta ve 12 hafta sonra yapılır.

İşyerinde

Ne kadar küçük olursa olsun her yaralanmayı amirinize bildirin; böylece hızla değerlendirilirsiniz ve yaralanma kayda geçer. İşyerinizin temas sonrası eylem planı, gece ya da gündüz nereye başvuracağınızı belirtmelidir. Kayda geçirilen bilgilerin bir kopyasını isteyin.

Şimdi ne yapmalı

  • 72 saatten az zaman geçtiyse: yıkayın, bildirin ve bugün PEP için değerlendirilin.
  • 72 saatten fazla zaman geçtiyse: PEP artık önerilmez, ancak yine de test yaptırmaya değer. Laboratuvarda yapılan antijen/antikor testi (damardan alınan kan), yaralanmadan 45 gün sonra kesin sonuç verir. Haftalara göre HIV testi doğruluğu sayfası her testin ne zaman güvenilir olduğunu gösterir.
  • Kaygılı mısınız? Bu çok normal. Çoğu iğne batmasında risk düşüktür ve pencere döneminden sonra yapılan bir test size kesin bir yanıt verir.