Raunin sukar allura: haɗarin HIV da abin da za ku yi

Taimakon farko, nan take

Shawarar CDC ga ma’aikatan da allura ta soke su ko jini ya fantsama musu ita ce:

1. Ku wanke raunin sukar allura da yankewa da sabulu da ruwa.
2. Ku kurkura da ruwa duk inda jini ya fantsama a hanci, baki ko fata.
3. Ku wanke idanu da ruwa mai tsabta, ruwan gishiri na asibiti (saline) ko maganin wanke ido mara ƙwayoyin cuta.
4. Ku sanar da shugabanku abin da ya faru.
5. Ku nemi kulawar likita nan take don ma’aikacin lafiya ya auna haɗarin.

Yaya girman haɗarin yake?

Idan an yi amfani da allurar yanzu-yanzu a kan mai ɗauke da HIV wanda ba ya shan magani mai aiki, CDC ta ƙiyasta haɗarin sukar allura sau ɗaya a 0.23% (kusan 1 cikin 430). Wannan alƙalami ya fito ne daga binciken da aka yi kan ma’aikatan lafiya.

Wasu siffofin raunin suna ƙara yiwuwar kamuwa. Wani babban bincike kan ma’aikatan lafiya (Cardo 1997) ya gano cewa kowanne daga cikin waɗannan yana ƙara yiwuwar sau da dama:

• Rauni mai zurfi. Na’urar lissafi tana ninka yiwuwar sau 15. Ga rauni mai zurfi daga allurar da aka yi amfani da ita a kan mai ɗauke da HIV, hakan yana ba da 3.3% (kusan 1 cikin 30).
• Jini da ake gani a jikin allura ko na’urar, ana ninka yiwuwar sau 6.2.
• Allurar da ta taɓa shiga jijiyar jini (vein ko artery), ana ninka yiwuwar sau 4.3.

Idan da yawa daga cikinsu sun shafi lamarin, na’urar lissafi tana amfani da mafi girma maimakon ninka su gaba ɗaya.

Idan ba ku san na wane ne allurar ba

Yawancin sukar allura sun shafi mutumin da ba ya ɗauke da HIV. Idan ba a san matsayin mutumin da aka yi amfani da allurar a kansa ba, yiwuwar yana ɗauke da HIV tana da muhimmanci kamar raunin kansa. Ga sukar allura daga mutumin da ba a san matsayinsa ba a Amurka, ƙiyasin shi ne 0.00092% (kusan 1 cikin 110,000). A wurin aiki, ana iya yi wa mutumin gwaji idan ya yarda, kuma hakan zai iya warware tambayar da sauri.

Allurar da aka tsinta a fili

Allurar da aka tsinta a wurin shaƙatawa, a bakin teku ko a cikin kwandon shara abin damuwa ne da aka saba, musamman ga iyaye. Haɗarin yawanci ƙanƙani ne sosai: dole ne wanda ya yi amfani da ita ya kasance yana ɗauke da HIV, kuma dole ne allurar ta ƙunshi jininsa. Amma ba sifili ba ne. A gwaje-gwajen ɗakin gwaje-gwaje, an samu HIV mai rai daga jinin da aka bari a cikin sirinji da aka ajiye a yanayin zafin ɗaki fiye da makonni huɗu (Abdala 1999), don haka tsohuwar allura ba ta zama lafiya kai tsaye ba.

Ku ɗauke shi kamar kowane sukar allura. Ku wanke raunin, sannan ku nemi shawarar likita a ranar. CDC ba ta ba da shawarar a gwada allurar kanta ba: sakamakon ba abin dogaro ba ne, kuma taɓa ta na iya jawo wani raunin. Idan har yanzu tana nan kwance, ku sanar da ƙaramar hukumarku ko hukumar lafiya ta yankinku don a cire ta lafiya.

Abin da ke faruwa a asibiti

Ma’aikacin lafiya zai tambaye ku yadda raunin ya faru, zurfinsa, da abin da aka sani game da allurar da mutumin da aka yi amfani da ita a kansa. Yawanci zai gwada jininku tun farko, kuma zai iya gwada hepatitis B (wani nau’in ciwon hanta), wanda shi ma yana iya yaɗuwa ta raunin sukar allura.

Idan haɗarin ya kai matakin da ake buƙata, za a ba ku PEP: magungunan HIV da ake sha kowace rana har kwana 28. Dole a fara PEP cikin sa’o’i 72 bayan raunin, kuma da wuri ya fi kyau. Na’urar lissafi tana ƙiyasta cewa idan an fara shi cikin sa’o’i 24, yana rage haɗarin da kusan 90%. Bayan sa’o’i 72, ba a ba da shawarar PEP kuma. Idan kun sha PEP, gwajin HIV na bibiya yawanci yana kasancewa makonni 4 zuwa 6 da makonni 12 bayan raunin.

A wurin aiki

Ku sanar da shugabanku duk wani rauni, komai ƙanƙantarsa, don a auna ku da sauri kuma a rubuta raunin a cikin bayanai. Tsarin wurin aikinku na magance haɗuwa da jini ya kamata ya faɗa muku inda za ku je, dare ko rana. Ku nemi kwafin abin da aka rubuta.

Abin da za ku yi yanzu

• Bai kai sa’o’i 72 ba: ku wanke, ku sanar, kuma a auna ku don PEP yau.
• Sama da sa’o’i 72: ba a ba da shawarar PEP kuma, amma gwaji har yanzu yana da amfani. Gwajin antigen/antibody na ɗakin gwaje-gwaje (jini daga jijiya) tabbatacce ne daga kwana 45 bayan raunin. Shafin sahihancin gwajin HIV a kowane mako yana nuna lokacin da kowane gwaji ke zama abin dogaro.
• Kuna jin damuwa? Hakan al’ada ne. Ga yawancin sukar allura haɗarin ƙanƙani ne, kuma gwaji bayan lokacin jira (window period: tsakanin kamuwa da lokacin da gwaji zai iya gano HIV) zai ba ku tabbatacciyar amsa.