Sự việc xảy ra trong vòng 72 giờ qua? Hãy rửa vết thương ngay, rồi đi khám trong hôm nay. Nếu ở nơi làm việc, hãy báo ngay cho người quản lý trực tiếp. Nếu ở nơi khác, hãy đến khoa cấp cứu hoặc phòng khám cấp cứu. Điều trị dự phòng sau phơi nhiễm HIV (PEP) có hiệu quả tốt nhất khi bắt đầu trong vòng 24 giờ. Cách tiếp cận PEP

Sơ cứu ngay lập tức

Hướng dẫn của CDC (Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ) dành cho người lao động bị kim đâm hoặc bị máu bắn vào như sau:

  1. Rửa vết thương do kim đâm và vết cắt bằng xà phòng và nước.
  2. Xối rửa bằng nước những chỗ bị bắn vào mũi, miệng hoặc da.
  3. Rửa mắt bằng nước sạch, nước muối sinh lý hoặc dung dịch rửa mắt vô trùng.
  4. Báo cáo sự việc cho người quản lý trực tiếp.
  5. Đi khám ngay để nhân viên y tế đánh giá nguy cơ.

Nguy cơ lớn đến mức nào?

Nếu kim vừa được dùng cho người có HIV và chưa được điều trị hiệu quả, CDC ước tính nguy cơ từ một lần bị kim đâm là 0,23% (khoảng 1 trên 430). Con số này lấy từ các nghiên cứu trên nhân viên y tế.

Một số đặc điểm của vết thương làm khả năng lây nhiễm cao hơn. Một nghiên cứu lớn trên nhân viên y tế (Cardo 1997) cho thấy mỗi yếu tố sau đây đều làm số chênh (odds) tăng lên gấp nhiều lần:

  • Vết thương sâu. Công cụ tính nhân số chênh lên 15 lần. Với vết thương sâu do kim đã dùng cho người có HIV, kết quả là 3,3% (khoảng 1 trên 30).
  • Có máu nhìn thấy được trên kim hoặc dụng cụ, số chênh được nhân lên 6,2 lần.
  • Kim đã từng nằm trong tĩnh mạch hoặc động mạch, số chênh được nhân lên 4,3 lần.

Khi có nhiều yếu tố cùng lúc, công cụ tính chỉ dùng hệ số lớn nhất thay vì nhân tất cả với nhau.

Khi bạn không biết kim đã dùng cho ai

Phần lớn các trường hợp bị kim đâm liên quan đến người không có HIV. Nếu không rõ tình trạng HIV của người là nguồn phơi nhiễm, khả năng người đó có HIV cũng quan trọng không kém bản thân vết thương. Với một lần bị kim đâm từ người không rõ tình trạng HIV tại Hoa Kỳ, ước tính là 0,00092% (khoảng 1 trên 110.000). Tại nơi làm việc, có thể xét nghiệm cho người là nguồn phơi nhiễm nếu họ đồng ý, và việc này có thể nhanh chóng giải đáp câu hỏi.

Kim tiêm nhặt được ở nơi công cộng

Kim tiêm tìm thấy ở công viên, trên bãi biển hay trong thùng rác là nỗi lo thường gặp, đặc biệt với các bậc cha mẹ. Nguy cơ thường rất thấp: người đã dùng kim phải có HIV, và kim phải còn chứa máu của người đó. Nhưng nguy cơ không phải bằng không. Trong các thí nghiệm, người ta vẫn phân lập được HIV còn sống từ máu đọng lại trong bơm tiêm để ở nhiệt độ phòng hơn bốn tuần (Abdala 1999), vì vậy kim cũ không có nghĩa là đương nhiên an toàn.

Hãy xử trí như mọi trường hợp bị kim đâm khác. Rửa vết thương, rồi đi khám ngay trong ngày. CDC khuyên không nên xét nghiệm chính chiếc kim: kết quả không đáng tin cậy, và việc cầm nắm kim có thể gây thêm một vết thương khác. Nếu kim vẫn còn nằm đó, hãy báo cho chính quyền địa phương hoặc cơ quan y tế địa phương để kim được thu gom an toàn.

Điều gì diễn ra tại phòng khám

Nhân viên y tế sẽ hỏi vết thương xảy ra như thế nào, sâu đến đâu, và những gì đã biết về chiếc kim cũng như người là nguồn phơi nhiễm. Thông thường họ sẽ xét nghiệm máu của bạn ngay từ đầu, và có thể xét nghiệm cả viêm gan B, bệnh cũng có thể lây qua tổn thương do kim đâm.

Nếu nguy cơ đủ cao, bạn sẽ được đề nghị dùng PEP: thuốc điều trị HIV uống hằng ngày trong 28 ngày. PEP phải bắt đầu trong vòng 72 giờ sau khi bị thương, càng sớm càng tốt. Nếu bắt đầu trong vòng 24 giờ, công cụ tính ước tính PEP làm giảm nguy cơ khoảng 90%. Sau 72 giờ, PEP không còn được khuyến cáo. Nếu bạn dùng PEP, các xét nghiệm HIV theo dõi thường được làm vào thời điểm 4 đến 6 tuần và 12 tuần sau khi bị thương.

Tại nơi làm việc

Hãy báo cáo mọi vết thương cho người quản lý trực tiếp, dù nhỏ đến đâu, để bạn được đánh giá nhanh và sự việc được ghi nhận. Quy trình xử trí phơi nhiễm của nơi làm việc sẽ cho bạn biết cần đến đâu, dù ngày hay đêm. Hãy xin một bản sao những gì đã được ghi lại.

Những việc cần làm ngay

  • Dưới 72 giờ: rửa vết thương, báo cáo và đi đánh giá để dùng PEP ngay trong hôm nay.
  • Quá 72 giờ: PEP không còn được khuyến cáo, nhưng xét nghiệm vẫn rất đáng làm. Xét nghiệm kháng nguyên/kháng thể tại phòng xét nghiệm (lấy máu tĩnh mạch) có giá trị kết luận từ 45 ngày sau khi bị thương. Trang độ chính xác của xét nghiệm HIV theo tuần cho biết khi nào mỗi loại xét nghiệm là đáng tin cậy.
  • Đang lo âu? Điều đó là bình thường. Với phần lớn các trường hợp bị kim đâm, nguy cơ là nhỏ, và một xét nghiệm sau giai đoạn cửa sổ sẽ cho bạn câu trả lời chắc chắn.