Vì sao HIV khó tồn tại bên ngoài cơ thể

HIV là một loại vi rút chỉ có thể tự sao chép bên trong tế bào người. Khi đã ra khỏi cơ thể, HIV không thể nhân lên, và CDC (Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ) khẳng định rằng HIV không tồn tại lâu bên ngoài cơ thể người, chẳng hạn trên các bề mặt.

Bản thân việc vi rút còn sống cũng chưa đủ để gây nhiễm. Để HIV gây nhiễm cho một người, máu hoặc một loại dịch khác mang HIV phải tiếp xúc với niêm mạc (lớp lót bên trong mắt, miệng, âm đạo, trực tràng hoặc dương vật), với mô bị tổn thương, hoặc được tiêm thẳng vào dòng máu. Chạm tay vào một vật nào đó không dẫn đến điều này. Da lành ngăn không cho HIV xâm nhập.

Bề mặt và đồ vật hằng ngày

Tay nắm cửa, bệ ngồi bồn cầu, khăn tắm, chăn ga gối đệm, điện thoại, cốc chén, dao dĩa, dụng cụ tập thể dục và tiền không phải là con đường lây nhiễm HIV. Ngay cả khi một người có HIV đã chạm vào những thứ đó, cũng không có đường nào để HIV đi từ đồ vật vào dòng máu của bạn.

Đây là lý do HIV không lây khi sống chung nhà, dùng chung phòng tắm hay nhà bếp với người có HIV. Bạn có thể xem thêm ví dụ trên trang tiếp xúc không có nguy cơ.

Máu đã khô

Máu đã khô trên bề mặt, trên quần áo hay trên da bạn không phải là con đường lây nhiễm HIV. HIV không tồn tại lâu khi đã ra khỏi cơ thể, và chạm vào máu đã khô bằng da lành không tạo ra đường nào để HIV xâm nhập. Hãy rửa sạch bằng xà phòng và nước, vậy là xong.

Máu bên trong bơm tiêm: ngoại lệ

Bơm tiêm đã qua sử dụng thì khác, vì một lượng nhỏ máu có thể còn đọng lại bên trong ống tiêm và kim. Trong một nghiên cứu tại phòng thí nghiệm mô phỏng việc dùng chung bơm tiêm, các nhà nghiên cứu đã thu được HIV còn sống và có khả năng nhân lên từ những bơm tiêm được giữ ở nhiệt độ phòng trong hơn bốn tuần (Abdala 1999). Tần suất vi rút sống sót phụ thuộc vào lượng máu còn lại bên trong và lượng vi rút có trong máu đó.

Đó là lý do việc dùng chung kim tiêm, bơm tiêm và các dụng cụ tiêm chích khác có nguy cơ thực sự, kể cả khi dụng cụ đã được dùng từ nhiều ngày hay nhiều tuần trước. Với người có HIV và chưa được điều trị, CDC ước tính nguy cơ mỗi lần tiêm chích dùng chung là 0,63% (khoảng 1 trên 160). Dùng dụng cụ mới, vô trùng cho mỗi lần tiêm sẽ loại bỏ nguy cơ này. Xem dùng chung kim tiêm.

Kim tiêm nhặt được ở nơi công cộng

Chính nghiên cứu này là lý do cần xem xét nghiêm túc trường hợp bị kim tiêm vứt bỏ đâm phải, dù nguy cơ nói chung thường thấp. Người đã dùng chiếc kim đó phải có HIV, và vết thương phải đưa được máu của họ vào cơ thể bạn. Ở đây công cụ tính chỉ có thể đưa ra con số tham khảo sơ bộ: với tổn thương do kim đâm từ người không rõ tình trạng HIV tại Hoa Kỳ, công cụ ước tính là 0,00092% (khoảng 1 trên 110.000). Hãy rửa vết thương bằng xà phòng và nước, và đi khám để được tư vấn ngay trong ngày. Các bước đầy đủ có trên trang tổn thương do kim đâm.

Máu dính vào mắt hoặc vết cắt mới

Máu tươi của người có HIV dính vào mắt, miệng hoặc vết thương hở của bạn có nguy cơ nhỏ, ước tính là 0,09% (khoảng 1 trên 1.100). Hãy rửa sạch ngay lập tức. Trang phơi nhiễm với máu giải thích khi nào cần hỏi về điều trị dự phòng sau phơi nhiễm HIV (PEP).

Những điều chưa được biết chính xác

Trên mạng, bạn sẽ thấy có những con số chính xác về thời gian HIV tồn tại trong các điều kiện khác nhau. Kết quả trong phòng thí nghiệm phụ thuộc vào lượng vi rút, nhiệt độ và cách bảo quản mẫu, và không thể áp dụng một cách đơn giản vào nguy cơ ngoài đời thực. Điều quan trọng trên thực tế thì đơn giản hơn: các bề mặt và máu đã khô không phải là đường lây HIV, còn máu tươi bên trong bơm tiêm đã qua sử dụng thì có thể.

Việc cần làm ngay bây giờ

Đã chạm vào một bề mặt, máu đã khô hoặc đồ dùng của người khác? Bạn không cần làm gì cả. Bạn không cần PEP hay xét nghiệm vì việc đó.
Bị kim tiêm đã qua sử dụng đâm phải, dùng chung dụng cụ tiêm chích, hoặc bị máu tươi dính vào mắt, miệng hay vết thương hở trong 72 giờ qua? Hãy hỏi về PEP ngay hôm nay. PEP có hiệu quả tốt nhất khi bắt đầu trong vòng 24 giờ và không được khuyến nghị sau 72 giờ. Cách được dùng PEP
Vẫn còn lo lắng? Xét nghiệm sau giai đoạn cửa sổ sẽ cho câu trả lời chắc chắn. Xem hướng dẫn xét nghiệm HIV.