İlk yardım: hemen şimdi

ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC), üzerine kan sıçrayan ya da kullanılmış kesici-delici bir aletle yaralanan herkese şunları önerir:

  1. Kesikler ve delici yaralar: sabun ve suyla yıkayın.
  2. Burna, ağza veya cilde sıçrayan sıvılar: bol suyla durulayın.
  3. Gözler: temiz su, serum fizyolojik ya da steril bir göz yıkama solüsyonuyla yıkayın.
  4. İşyerindeyseniz: olayı amirinize bildirin.
  5. Bir hekimin riski değerlendirebilmesi için hemen tıbbi yardım alın.

Ardından kanın tam olarak nereye geldiğini belirleyin, çünkü herhangi bir risk olup olmadığını bu belirler.

Kanın nereye geldiği önemlidir

HIV vücudunuza ancak bir mukoza zarı (göz, burun, ağız, vajina, rektum ya da penisin nemli iç yüzeyi), hasarlı doku ya da kan dolaşımına enjekte edilerek girebilir. Cilt güçlü bir bariyerdir.

  • Sağlam cilt: risk yoktur. Ellerinize, kollarınıza ya da yüzünüze, cildin kesik veya yara olmayan bir yerine gelen kan size HIV bulaştıramaz. Kanı yıkayın ve günlük hayatınıza devam edin.
  • Tamamen iyileşmiş kesikler: iyileşmiş cilt sağlam cilttir, dolayısıyla risk yoktur.
  • Taze, açık bir kesik ya da yara: kan HIV ile yaşayan birinden geldiyse küçük bir risk vardır.
  • Gözler, burnun ya da ağzın içi: kan HIV ile yaşayan birinden geldiyse küçük bir risk vardır.

Risk ne kadar büyük?

HIV ile yaşayan ve etkili tedavi almayan birinin kanı gözünüze, ağzınıza ya da açık bir yaraya geldiğinde hesaplayıcı, sağlık çalışanlarıyla yapılan çalışmalardan elde edilen şu tahmini kullanır: %0,09 (yaklaşık 1/1.100). Bu oran, tahmini %0,23 (yaklaşık 1/430) olan iğne batması riskinden düşüktür.

Çoğu zaman kişinin HIV ile yaşayıp yaşamadığını bilemezsiniz. Bilmiyorsanız tahmin, bulunduğunuz yerde HIV’in ne kadar yaygın olduğuna da bağlıdır. ABD’de HIV durumu bilinmeyen birinden gelen bir kan sıçraması için tahmini risk: %0,00036 (yaklaşık 1/280.000). HIV’in daha yaygın olduğu Güney Afrika’da ise tahmini risk: %0,015 (yaklaşık 1/6.500).

Sık karşılaşılan durumlar

Kavga ya da spor yaralanması. Başka birinin kanı açık bir yaranıza ya da gözünüze geldiyse yukarıdaki adımları uygulayın ve aynı gün tıbbi destek alın. Kan yalnızca cildinize değdiyse risk yoktur.

İlk yardım yaparken. Sağlam ellere bulaşan kan risk taşımaz. Mümkünse eldiven kullanın ve sonrasında ellerinizi yıkayın.

Aynı ortamı paylaştığınız birinin burnunun kanaması ya da bir yerini kesmesi, kan gözünüze, ağzınıza veya açık bir yaraya ulaşmadıkça temas sayılmaz.

Tükürük, ter ya da gözyaşı gözünüze veya ağzınıza gelse bile risk taşımaz. HIV bunlar yoluyla bulaşmaz.

Kan temasından sonra PEP

Temas sonrası profilaksi (PEP), enfeksiyonun yerleşmesini önlemek için 28 gün boyunca her gün alınan HIV ilacıdır. 72 saat içinde, mümkünse ilk 24 saat içinde başlanmalıdır. Hekim kanın nereye geldiğini, ne kadar olduğunu ve karşıdaki kişi hakkında neler bilindiğini değerlendirir. Durumunuz için PEP önerilip önerilmediğini size söyler. Riskin küçük olduğunu düşünseniz bile başvurun: bu kararı tek başınıza değil, hekimle birlikte vermek daha kolaydır.

İşyerinde, kaynak kişinin onayıyla ona test yapılması mümkün olabilir; bu da soruyu hızla netleştirebilir.

Şimdi ne yapmalı

Son 72 saat içinde gözünüze, ağzınıza ya da açık bir yaraya kan mı geldi? Kişi HIV ile yaşıyorsa ya da yaşıyor olabilirse bugün acil servise veya bir acil bakım merkezine gidin ve PEP’i sorun. PEP’e nasıl ulaşılır

  • Kan yalnızca sağlam cildinize mi değdi? Bu nedenle PEP’e ya da teste ihtiyacınız yok.
  • Üzerinden 72 saatten fazla mı geçti? PEP artık önerilmez, ancak test yaptırabilirsiniz. Haftalara göre HIV testi doğruluğu sayfası, her testin ne zaman güvenilir sonuç verdiğini gösterir.
  • Kullanılmış bir iğne ya da kesici-delici bir aletle mi yaralandınız? Bu, riski daha yüksek olan farklı bir temas türüdür. İğne batması yaralanmaları sayfasına bakın.