Giai đoạn cửa sổ nghĩa là gì
Khi HIV xâm nhập vào cơ thể, những dấu hiệu mà xét nghiệm có thể tìm thấy chưa xuất hiện ngay. Trước tiên, vi rút nhân lên. Sau đó, hệ miễn dịch bắt đầu tạo ra kháng thể. Mỗi loại xét nghiệm HIV tìm một hoặc nhiều dấu hiệu trong số này, nên mỗi loại có giai đoạn cửa sổ riêng.
Trong giai đoạn cửa sổ, một người có thể đã nhiễm HIV nhưng vẫn nhận kết quả âm tính. Đó là lý do kết quả âm tính của xét nghiệm làm ngay sau khi phơi nhiễm chưa phải là câu trả lời cuối cùng. Khi giai đoạn cửa sổ đã qua, kết quả âm tính có giá trị kết luận: nếu từ đó đến nay không có phơi nhiễm mới, điều đó có nghĩa là bạn không nhiễm HIV từ lần phơi nhiễm đó.
Giai đoạn cửa sổ của từng loại xét nghiệm
CDC (Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ) đưa ra một khoảng thời gian cho mỗi loại xét nghiệm. Con số thứ nhất là thời điểm sớm nhất mà xét nghiệm thường có thể phát hiện HIV. Con số thứ hai là thời điểm kết quả âm tính trở nên có giá trị kết luận.
| Xét nghiệm | Phát hiện HIV từ | Kết quả âm tính có giá trị kết luận từ |
|---|---|---|
| Xét nghiệm axit nucleic (NAT / RNA) | Ngày 10 | Ngày 33 |
| Xét nghiệm kháng nguyên/kháng thể tại phòng xét nghiệm (thế hệ 4, lấy máu tĩnh mạch) | Ngày 18 | Ngày 45 |
| Xét nghiệm nhanh kháng nguyên/kháng thể (lấy máu đầu ngón tay) | Ngày 18 | Ngày 90 |
| Xét nghiệm kháng thể (phần lớn xét nghiệm nhanh và bộ tự xét nghiệm tại nhà) | Ngày 23 | Ngày 90 |
Xét nghiệm axit nucleic (NAT)
NAT tìm vật liệu di truyền của vi rút trong máu. Đây là xét nghiệm có giai đoạn cửa sổ ngắn nhất, 10 đến 33 ngày, nhưng chi phí cao hơn và không phải phòng khám nào cũng có. NAT chủ yếu được dùng sau một lần phơi nhiễm nguy cơ cao gần đây, hoặc khi một người có triệu chứng của giai đoạn nhiễm sớm.
Xét nghiệm kháng nguyên/kháng thể tại phòng xét nghiệm
Đây là xét nghiệm tiêu chuẩn ở hầu hết các phòng khám và phòng xét nghiệm. Xét nghiệm này tìm kháng thể HIV và p24, một loại protein của vi rút xuất hiện trước kháng thể. Với máu lấy từ tĩnh mạch, giai đoạn cửa sổ là 18 đến 45 ngày.
Xét nghiệm nhanh kháng nguyên/kháng thể
Cùng loại xét nghiệm đó, nhưng thực hiện trên một giọt máu lấy từ đầu ngón tay, cho kết quả trong vài phút. Giai đoạn cửa sổ của xét nghiệm này dài hơn: 18 đến 90 ngày.
Xét nghiệm kháng thể
Các xét nghiệm này chỉ tìm kháng thể, là dấu hiệu xuất hiện muộn nhất. Hầu hết các xét nghiệm nhanh và bộ tự xét nghiệm tại nhà, kể cả loại dùng que lấy dịch miệng, đều là xét nghiệm kháng thể. Giai đoạn cửa sổ là 23 đến 90 ngày. Xem thêm tại bộ tự xét nghiệm HIV tại nhà.
Khi nào cần xét nghiệm lại
Lời khuyên của CDC rất đơn giản: nếu bạn đã xét nghiệm sau khi có thể đã phơi nhiễm và kết quả âm tính, hãy xét nghiệm lại sau khi hết giai đoạn cửa sổ của loại xét nghiệm bạn đã dùng.
- Đã xét nghiệm trong giai đoạn cửa sổ? Hãy xét nghiệm lại khi giai đoạn cửa sổ kết thúc. Với xét nghiệm kháng nguyên/kháng thể tại phòng xét nghiệm, đó là ngày 45. Với bộ tự xét nghiệm kháng thể tại nhà, đó là ngày 90.
- Đã xét nghiệm sau giai đoạn cửa sổ và không có phơi nhiễm mới? Bạn không cần xét nghiệm lại cho lần phơi nhiễm đó.
- Từ đó đến nay lại có thêm phơi nhiễm? Giai đoạn cửa sổ được tính lại từ lần phơi nhiễm gần nhất.
- Đã dùng điều trị dự phòng sau phơi nhiễm HIV (PEP)? Hãy làm theo kế hoạch của bác sĩ. CDC khuyến cáo xét nghiệm HIV vào khoảng 4 đến 6 tuần và 12 tuần sau phơi nhiễm.
Kết quả âm tính trong giai đoạn cửa sổ vẫn có ý nghĩa nhất định. Sau khi quan hệ qua đường hậu môn ở vai trò bên nhận (bị động) với bạn tình có HIV chưa được điều trị, ước tính là 1,4% (khoảng 1 trên 72). Kết quả âm tính với xét nghiệm kháng nguyên/kháng thể tại phòng xét nghiệm ở thời điểm bốn tuần sẽ giảm con số này xuống còn 0,18% (khoảng 1 trên 540). Xem độ chính xác của xét nghiệm HIV theo tuần để biết từng tuần.
HIV có thể lây trong giai đoạn cửa sổ không?
Có. Một người mới nhiễm gần đây có thể chưa có kết quả dương tính, nhưng lượng vi rút trong máu của họ thường cao nhất trong những tuần đầu. Khả năng lây truyền trong giai đoạn sớm này cao hơn nhiều lần so với về sau. Nếu bạn có thể đã phơi nhiễm, nên dùng bao cao su hoặc tránh quan hệ tình dục cho đến khi có kết quả có giá trị kết luận.
Giai đoạn cửa sổ và PEP
Không xét nghiệm nào có thể cho biết điều gì về một lần phơi nhiễm trong vài ngày đầu. Nhưng đó lại chính là lúc PEP có thể ngăn chặn lây nhiễm. Đừng chờ có kết quả xét nghiệm rồi mới hỏi về PEP. PEP phải bắt đầu trong vòng 72 giờ.
Phơi nhiễm trong 72 giờ qua? Nếu bạn tình có HIV và chưa được điều trị hiệu quả, hoặc bạn không biết tình trạng HIV của họ, hãy hỏi về PEP ngay hôm nay tại khoa cấp cứu, phòng khám cấp cứu hoặc phòng khám sức khỏe tình dục. Cách để được dùng PEP
Việc cần làm ngay bây giờ
- Ghi lại ngày phơi nhiễm và đếm số ngày từ đó đến nay.
- Nếu chưa đến 72 giờ, hãy hỏi về PEP trước tiên.
- Chọn loại xét nghiệm. Xét nghiệm kháng nguyên/kháng thể tại phòng xét nghiệm từ khoảng ngày 18 cho kết quả sơ bộ sớm và có giá trị kết luận vào ngày 45.
- Đặt lịch xét nghiệm lại vào cuối giai đoạn cửa sổ của loại xét nghiệm đó, nếu lần xét nghiệm đầu tiên nằm trong giai đoạn cửa sổ.
- Tại Hoa Kỳ, bạn có thể tìm nơi xét nghiệm miễn phí tại gettested.cdc.gov. CDC khuyến cáo mọi người từ 13 đến 64 tuổi xét nghiệm HIV ít nhất một lần.