Bộ tự xét nghiệm HIV tại nhà: cách hoạt động và độ chính xác

Vì sao mọi người dùng bộ tự xét nghiệm

Tự xét nghiệm giúp bạn kiểm tra HIV tại nhà hoặc ở một nơi riêng tư, vào thời điểm phù hợp với bạn. Bạn không cần đặt lịch hẹn, và không ai khác cần biết. Với nhiều người, nhờ vậy mà việc xét nghiệm trở nên dễ thực hiện hơn nhiều.

Đổi lại là vấn đề thời điểm. Bộ xét nghiệm tại nhà cần nhiều thời gian hơn xét nghiệm tại phòng xét nghiệm để phát hiện ca nhiễm mới, vì vậy chúng phù hợp nhất để kiểm tra một lần phơi nhiễm đã xảy ra cách đây một thời gian, hoặc để xét nghiệm định kỳ.

Hai loại chính

Xét nghiệm bằng dịch miệng. Bạn quệt que lấy mẫu dọc theo nướu răng để lấy dịch trong miệng, rồi xét nghiệm mẫu đó theo hướng dẫn của bộ kit. Đây là loại mà CDC (Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ) mô tả cho Hoa Kỳ.

Xét nghiệm bằng máu đầu ngón tay. Bạn chích đầu ngón tay và nhỏ một giọt máu vào bộ xét nghiệm. NHS (Dịch vụ Y tế Quốc gia Vương quốc Anh) mô tả các bộ xét nghiệm tại nhà dùng nước bọt hoặc máu đầu ngón tay.

Cả hai loại đều cho kết quả trong vài phút; theo CDC là trong vòng 20 phút. Hầu hết các bộ xét nghiệm tại nhà, dù thuộc loại nào, đều là xét nghiệm kháng thể: chúng tìm kháng thể mà cơ thể bạn tạo ra để phản ứng với HIV, chứ không tìm chính vi rút.

Độ chính xác ra sao?

Yếu tố quan trọng nhất là thời điểm bạn xét nghiệm. Kháng thể cần thời gian để xuất hiện, vì vậy xét nghiệm kháng thể có giai đoạn cửa sổ dài: theo CDC, các xét nghiệm này thường có thể phát hiện HIV từ 23 đến 90 ngày sau phơi nhiễm.

• Trước ngày 23: quá sớm. Kết quả âm tính không cho bạn biết gì về lần phơi nhiễm gần đây.
• Từ ngày 23 đến ngày 90: kết quả âm tính giúp bạn yên tâm hơn, nhưng chưa phải kết luận cuối cùng.
• Từ ngày 90 trở đi: kết quả âm tính có giá trị kết luận, với điều kiện từ đó đến nay bạn không có lần phơi nhiễm nào khác.

Dưới đây là mức độ một kết quả tự xét nghiệm âm tính có thể làm giảm ước tính. Với một lần quan hệ qua đường hậu môn ở vị trí bên nhận (bị động) với bạn tình có HIV và chưa được điều trị, ước tính ban đầu là 1,4% (khoảng 1 trên 72). Một kết quả xét nghiệm kháng thể âm tính ở thời điểm bốn tuần làm giảm ước tính xuống còn 0,85% (khoảng 1 trên 120). Vào ngày 90, ước tính giảm xuống còn 0,0014% (khoảng 1 trên 71.000). Một xét nghiệm kháng nguyên/kháng thể tại phòng xét nghiệm ở thời điểm bốn tuần đã cho kết quả 0,18% (khoảng 1 trên 540). Để biết thêm về thời điểm xét nghiệm, xem độ chính xác của xét nghiệm HIV theo tuần.

Yếu tố còn lại là dùng bộ xét nghiệm đúng cách. CDC cảnh báo rằng nếu bạn không làm theo hướng dẫn, xét nghiệm có thể không cho kết quả chính xác. Hãy đọc hướng dẫn trước khi bắt đầu, và gọi số đường dây hỗ trợ ghi trong bộ kit nếu bạn chưa chắc chắn.

Chọn và mua bộ xét nghiệm

• Tại Hoa Kỳ, bạn có thể mua bộ tự xét nghiệm ở nhà thuốc và trên mạng. Theo CDC, bạn có thể đặt bộ tự xét nghiệm miễn phí qua chương trình Together TakeMeHome, và gettested.cdc.gov liệt kê các tổ chức tại địa phương cung cấp bộ tự xét nghiệm miễn phí hoặc giảm giá.
• Tại Vương quốc Anh, NHS khuyên nên mua từ nguồn đáng tin cậy. Bộ xét nghiệm phải được ghi rõ là dùng để tự xét nghiệm, có dấu CE và có thông tin của nhà sản xuất.
• Ở những nơi khác, các phòng khám sức khỏe tình dục và cơ quan y tế quốc gia có thể cho bạn biết những bộ tự xét nghiệm nào được phê duyệt ở nơi bạn sống.

Ý nghĩa của kết quả

Âm tính. Nếu bạn xét nghiệm ít nhất 90 ngày sau lần có thể đã phơi nhiễm gần nhất, bạn không bị nhiễm HIV từ lần phơi nhiễm đó. Nếu bạn xét nghiệm sớm hơn, hãy xét nghiệm lại sau ngày 90, hoặc làm xét nghiệm tại phòng xét nghiệm, loại có giá trị kết luận từ ngày 45.

Dương tính (có phản ứng). Điều này có nghĩa là bạn có thể đã nhiễm HIV. Đây chưa phải là chẩn đoán. Bạn cần làm xét nghiệm khẳng định tại phòng khám hoặc cơ sở y tế. Xem những việc cần làm sau khi xét nghiệm dương tính.

Không hợp lệ. Bộ xét nghiệm không hoạt động. Hãy dùng một bộ tự xét nghiệm khác, hoặc đi xét nghiệm tại phòng khám hoặc trung tâm xét nghiệm.

Khi nào không nên dùng bộ xét nghiệm tại nhà

• Phơi nhiễm xảy ra trong vòng 72 giờ qua. Chưa có xét nghiệm nào phát hiện được HIV sớm như vậy. Điều quan trọng lúc này là điều trị dự phòng sau phơi nhiễm HIV (PEP).
• Bạn muốn có câu trả lời sớm hơn 90 ngày. Xét nghiệm kháng nguyên/kháng thể tại phòng xét nghiệm có giá trị kết luận từ ngày 45, và xét nghiệm axit nucleic (NAT) từ ngày 33.
• Bạn có triệu chứng sau một lần phơi nhiễm gần đây. Hãy đi khám và đề nghị làm loại xét nghiệm có thể phát hiện nhiễm HIV sớm.

Việc cần làm ngay

1. Đếm số ngày kể từ khi phơi nhiễm.
2. Chưa đến 72 giờ? Hãy hỏi về PEP trước tiên.
3. Chưa đến 90 ngày? Bộ xét nghiệm tại nhà có thể giúp bạn yên tâm, nhưng hãy lên kế hoạch xét nghiệm lại vào ngày 90, hoặc làm xét nghiệm tại phòng xét nghiệm.
4. Làm đúng theo hướng dẫn của bộ kit, và đọc kết quả trong khoảng thời gian hướng dẫn quy định.
5. Mọi kết quả dương tính đều cần làm xét nghiệm khẳng định tại phòng khám.