Haɗarin HIV ta jima'i ta dubura

Wanda ake shiga da wanda ke shiga

CDC ta ce kowane ɗayan abokan jima’in biyu na iya kamuwa da HIV yayin jima’i ta dubura, amma zama wanda ake shiga, wato azzakarin abokin jima’inku yana cikin duburarku, yana sa ku fi yiwuwar kamuwa. A duk saduwa ɗaya, da abokin jima’i mai ɗauke da HIV wanda ba ya shan magani, ƙiyasin shi ne:

• Karɓar jima’i ta dubura (wanda ake shiga): 1.4% (kusan 1 cikin 72)
• Saka azzakari a dubura (wanda ke shiga): 0.11% (kusan 1 cikin 910)

Don kwatanta, haɗarin karɓar jima’i ta farji shi ne 0.08% (kusan 1 cikin 1,200) a duk saduwa ɗaya. Waɗannan matsakaicin alƙaluma ne: HIV na iya yaɗuwa a saduwa ta farko, kuma saduwa da yawa na iya wucewa ba tare da yaɗuwa ba.

Tsakanin maza

Idan maza biyu sun yi jima’i kuma ba a san matsayin abokin jima’in ba, babban abin da ke canza ƙiyasin shi ne yawan masu HIV a tsakanin maza masu jima’i da maza. UNAIDS ta ƙiyasta cewa maza masu jima’i da maza (gay da sauransu) sun fi sauran jama’a yiwuwar kamuwa da HIV kusan sau 23. Na’urar lissafi tana amfani da wannan alƙalamin kai tsaye ga jima’i tsakanin maza.

Ga saduwa ɗaya ba tare da kwaroron roba ba da namijin da ba a san matsayinsa ba:

• Wanda ake shiga, Amurka: 0.05% (kusan 1 cikin 2,000)
• Wanda ke shiga, Amurka: 0.004% (kusan 1 cikin 25,000)
• Wanda ake shiga, Birtaniya: 0.01% (kusan 1 cikin 9,800)

Kaciya tana rage haɗarin maza na kamuwa da HIV ta jima’i ta farji, amma wani nazari na Cochrane ya gano cewa shaidar da ake da ita ga maza masu jima’i da maza ba ta tabbata ba. Ƙarin bayani a jagorarmu ga maza masu jima’i da maza (gay da bisexual).

Tsakanin namiji da mace

Na’urar lissafi tana amfani da alƙalamin saduwa ɗaya iri ɗaya ga duk wanda ake shiga. Ga mace da ake shiga ta dubura da namiji mai ɗauke da HIV wanda ba ya shan magani, haɗarin shi ne 1.4% (kusan 1 cikin 72), wanda ya fi na jima’i ta farji da wannan abokin jima’in yawa sosai.

Da namijin da ba a san matsayinsa ba a Amurka, ƙiyasin mace a saduwa ɗaya ta karɓar jima’i ta dubura shi ne 0.0024% (kusan 1 cikin 42,000). Ga namiji da ya saka azzakari a duburar macen da ba a san matsayinta ba a can, shi ne 0.00019% (kusan 1 cikin 530,000).

Abin da ke rage haɗarin

• Kwaroron roba. A amfani na yau da kullum, har da lokutan da yake zamewa ko fashewa, kwaroron roba yana rage haɗarin da kusan 80%. Wanda ake shiga da kwaroron roba, da abokin jima’i mai ɗauke da HIV: 0.28% (kusan 1 cikin 360).
• PrEP. PrEP (maganin rigakafin HIV da ake sha kafin haɗuwa da HIV) magani ne da mutanen da ba sa ɗauke da HIV ke sha don kare kansu. Idan ana sha kamar yadda aka umurta, yana rage haɗarin jima’i ta dubura da kusan 99%. Wanda ake shiga mai shan PrEP akai-akai, da abokin jima’i mai ɗauke da HIV: 0.014% (kusan 1 cikin 7,200). Zaɓuɓɓuka sun haɗa da ƙwayoyin da ake sha kullum, ƙwayoyin da ake sha kafin da bayan jima’i ga wasu maza masu jima’i da maza, da allurar da ke daɗewa a jiki. Ku duba PrEP da PEP.
• Magani. Abokin jima’i mai ɗauke da HIV wanda ƙwayar cutar ta ragu har ba a iya gano ta a jininsa (undetectable) ba ya yaɗa HIV ta jima’i. Ku duba U=U.
• Rashin fitar da maniyyi a ciki. Na’urar lissafi tana rage ƙiyasin wanda ake shiga da 50% idan wanda ke shiga bai fitar da maniyyi a ciki ba.

Abin da ke ƙara shi

• Sauran cututtukan da ake ɗauka ta jima’i (STI). Gyambo da kumburi daga cututtuka kamar syphilis, gonorrhea ko herpes suna sauƙaƙa wa HIV shiga jiki. Na’urar lissafi tana ninka ƙiyasin sau 2.
• Kamuwa kwanan nan. A makonnin farko bayan mutum ya kamu da HIV, yawan ƙwayar cutar a jininsa (viral load) yana kai ƙololuwa, sau da yawa kafin ya sani. Na’urar lissafi tana ninka ƙiyasin sau 10.

Abin da za ku yi yanzu

1. Ku fara da batun PEP idan har yanzu kuna cikin sa’o’i 72 ɗin. Kada ku jira sakamakon gwaji. Ana shan PEP kullum har kwana 28.
2. Ku yi gwaji bayan lokacin jira (window period: tsakanin kamuwa da lokacin da gwaji zai iya gano HIV). Gwajin NAT (gwajin da ke neman ƙwayar cutar kanta, RNA) zai iya gano HIV daga kwana 10. Gwajin antigen/antibody na ɗakin gwaje-gwaje (jini daga jijiya) yana ba da tabbataccen sakamakon da ya nuna babu HIV daga kwana 45. Idan kun sha PEP, ku sa ran gwajin bibiya kusan makonni 4 zuwa 6 da makonni 12 bayan haɗuwar. Ku duba sahihancin gwaji a kowane mako.
3. Ku yi gwajin cututtukan jima’i. Jima’i ta dubura na iya yaɗa wasu cututtuka ma, kuma samun ɗaya yana ƙara haɗarin HIV a gaba.
4. Ku shirya gaba. Idan kuna jima’i ta dubura ba tare da kwaroron roba ba, ko da abokan jima’in da ba ku san matsayinsu ba, yana da kyau ku tambayi game da PrEP: kariya ce da ku kanku kuke sarrafawa.