Temas öncesi profilaksi (PrEP), HIV’i olmayan kişilerin, HIV ile temas etmeleri durumunda virüsün vücuda yerleşmesini önlemek için kullandığı bir ilaçtır. Var olan en etkili korunma yöntemlerinden biridir; ancak sizin için ne kadar iyi işe yarayacağı, reçete edildiği gibi kullanmanıza bağlıdır.

PrEP ne kadar etkili

ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC), her gün kullanıldığında PrEP’in erkeklerle seks yapan erkeklerde (ESE) seks yoluyla HIV bulaşma riskini yaklaşık %99 oranında azalttığını tahmin ediyor. Heteroseksüel kadın ve erkekler için CDC’nin yakın dönemdeki kullanıma dayanan tahmini daha düşüktür: yaklaşık %90. PrEP, enjeksiyonla madde kullanımından kaynaklanan riski en az %74 oranında azaltır. Hesaplayıcı, anal ve oral seks için ilk oranı, vajinal ilişki için ise ikincisini kullanır.

Bunun ne anlama geldiğini görmek için en yüksek riskli seks türü olan alıcı (pasif) anal ilişkiyi, HIV’i olan ve tedavi almayan bir partnerle ele alalım. PrEP olmadan tahmini risk, temas başına %1,4 (yaklaşık 1/72) düzeyindedir. PrEP düzenli kullanıldığında bu risk %0,014 (yaklaşık 1/7.200) düzeyine düşer. HIV’i olan bir erkekle vajinal ilişkiye giren bir kadın için risk %0,08 (yaklaşık 1/1.200) düzeyinden %0,008 (yaklaşık 1/12.000) düzeyine iner. Bu düşüş daha küçüktür, çünkü PrEP’in vajinal ilişkideki tahmini etkisi daha düşüktür.

Atlanan dozlar neden önemli

PrEP ancak bir temas anında vücudunuzda yeterli miktarda ilaç varsa işe yarar. CDC bunu açıkça söyler: PrEP’in işe yaraması için reçete edildiği gibi kullanılması gerekir.

Hesaplayıcı, HIV’i olan bir partnerle aynı alıcı anal ilişki için üç düzey kullanır:

  • Düzenli kullanıldığında: %0,014 (yaklaşık 1/7.200)
  • Çoğunlukla düzenli, bazı dozlar atlanmış: %0,14 (yaklaşık 1/720)
  • Düzensiz kullanıldığında: %0,69 (yaklaşık 1/140)

Alıcı vajinal ilişki için aynı üç düzeyde tahmini riskler sırasıyla şöyledir: %0,008 (yaklaşık 1/12.000), %0,02 (yaklaşık 1/5.000) ve %0,048 (yaklaşık 1/2.100).

Orta ve alt düzeyler kesin ölçümler değil, hesaplayıcının çalışma varsayımlarıdır. Yine de yön açıktır: ne kadar çok doz atlarsanız o kadar az korunursunuz.

Birkaç doz atladıysanız ve olası bir temas yaşadıysanız hemen bir sağlık çalışanıyla iletişime geçin. Size temas sonrası profilaksiye (PEP) ihtiyacınız olup olmadığını söyleyebilir; PEP’e 72 saat içinde başlanması gerekir.

Koruma ne zaman başlar

PrEP’e ilk başladığınızda koruma hemen oluşmaz. CDC’ye göre PrEP hapları her gün kullanıldığında, alıcı anal ilişki için yaklaşık 7 gün, alıcı vajinal ilişki ve enjeksiyonla madde kullanımı için ise yaklaşık 21 gün sonra en yüksek korumaya ulaşır. PrEP iğnelerinde bu süre, enjeksiyonun türüne bağlıdır.

Başlamadan önce, HIV’iniz olmadığından emin olmak için HIV testi yaptırmanız gerekir.

PrEP tam etkisini göstermeden önce ya da PrEP’i bıraktıktan sonra olası bir temas mı yaşadınız? Bir sağlık çalışanına PEP’i sorun. PEP’e 72 saat içinde, mümkünse ilk 24 saat içinde başlanmalıdır. PEP nasıl alınır sayfasına bakın.

PrEP seçenekleri

  • Günlük haplar. En yaygın kullanılan seçenektir.
  • Olaya dayalı haplar, cinsel ilişki zamanına göre alınır. Bu, erkeklerle seks yapan bazı erkekler için bir seçenektir. Kesin kullanım planını hekiminiz açıklayacaktır.
  • Uzun etkili enjeksiyonlar, belirli aralıklarla bir sağlık çalışanı tarafından yapılır.

PEP’i yeni bitirdiyseniz ve başka temaslar da bekliyorsanız CDC kılavuzları, PEP tedavisinin sonunda bir HIV testi yapılarak ara vermeden doğrudan PrEP’e geçilmesini destekler.

Bırakma ve yeniden başlama

CDC, PrEP’i bırakmayı düşünüyorsanız sağlık çalışanınızla konuşmanızı önerir; böylece bırakmayı güvenle planlayabilir ve durumunuz değişirse korunmaya devam edebilirsiniz. Daha sonra yeniden başlamak isterseniz, ilk başladığınızda olduğu gibi önce yeniden HIV testi yaptırmanız gerekir.

PrEP diğer CYBE’leri önlemez

CDC, PrEP’in HIV bulaşma olasılığını azalttığını ancak cinsel yolla bulaşan diğer enfeksiyonları (CYBE) ya da gebeliği önlemediğini açıkça belirtir. Klamidya, gonore ve frengi partnerler arasında yine de bulaşabilir. Diğer CYBE’ler de HIV riskini yaklaşık iki katına çıkarır (hesaplayıcı 2 katlık bir çarpan kullanır).

Prezervatif (kondom), diğer birçok CYBE’ye karşı korunmaya yardımcı olur; PrEP kontrollerinizde CYBE testi de isteyebilirsiniz. Daha fazla bilgi için HIV ve CYBE sayfasını okuyun.

Düzenli kontroller

PrEP kullandığınız sürece CDC, HIV testleri ve reçete yenileme ya da iğne için düzenli kontrol ziyaretleri önerir. Bu ziyaretler sorunların erken fark edilmesini sağlar. Nadiren de olsa bir test pozitif çıkarsa pozitif HIV testinden sonra ne yapmalı sayfasına bakın.

Şimdi ne yapmalı

  • PrEP’i reçete edildiği gibi mi kullanıyorsunuz? Seks yoluyla riskiniz çok düşüktür. Devam edin ve kontrollerinizi aksatmayın.
  • Doz atladınız ve yakın zamanda bir temas mı yaşadınız? PEP için hemen bir sağlık çalışanıyla iletişime geçin. Bunun için süre 72 saattir.
  • Yeni mi başladınız? Korumanın oluşmasının zaman aldığını unutmayın. Bu sürede mümkünse prezervatif kullanın.
  • Bırakmayı mı düşünüyorsunuz? Önce hekiminizle birlikte planlayın.
  • Henüz PrEP kullanmıyor musunuz? PrEP ve PEP hakkında bilgi edinin ve sizin için uygun olup olmadığını bir cinsel sağlık kliniğine sorun.