Nguy cơ nhiễm HIV khi dùng PrEP: bạn được bảo vệ đến mức nào?

Điều trị dự phòng trước phơi nhiễm HIV (PrEP) là thuốc dành cho người không có HIV, giúp ngăn không cho HIV gây nhiễm nếu họ bị phơi nhiễm. Đây là một trong những biện pháp phòng ngừa hiệu quả nhất hiện nay, nhưng thuốc hiệu quả với bạn đến đâu còn phụ thuộc vào việc bạn có dùng đúng chỉ định hay không.

PrEP hiệu quả đến mức nào

CDC (Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ) ước tính rằng khi dùng hằng ngày, PrEP giảm nguy cơ nhiễm HIV qua quan hệ tình dục khoảng 99% ở nam quan hệ tình dục đồng giới (MSM). Với nam và nữ quan hệ tình dục khác giới, con số của CDC thấp hơn, khoảng 90%, dựa trên việc sử dụng gần đây. PrEP giảm nguy cơ do tiêm chích ma túy ít nhất 74%. Công cụ tính dùng con số thứ nhất cho quan hệ qua đường hậu môn và bằng miệng, và con số thứ hai cho quan hệ qua đường âm đạo.

Để thấy rõ điều đó nghĩa là gì, hãy lấy ví dụ quan hệ qua đường hậu môn ở vị trí bên nhận (bị động) với bạn tình có HIV và chưa được điều trị, loại quan hệ tình dục có nguy cơ cao nhất. Khi không dùng PrEP, nguy cơ ước tính là 1,4% (khoảng 1 trên 72) mỗi lần quan hệ. Khi dùng PrEP đều đặn, nguy cơ giảm xuống còn 0,014% (khoảng 1 trên 7.200). Với phụ nữ quan hệ qua đường âm đạo với nam giới có HIV, nguy cơ giảm từ 0,08% (khoảng 1 trên 1.200) xuống còn 0,008% (khoảng 1 trên 12.000). Mức giảm này nhỏ hơn, vì hiệu quả ước tính của PrEP đối với quan hệ qua đường âm đạo thấp hơn.

Vì sao việc quên liều lại quan trọng

PrEP chỉ có tác dụng khi trong cơ thể bạn có đủ lượng thuốc vào lúc xảy ra phơi nhiễm. CDC nói rất rõ: bạn phải dùng PrEP đúng chỉ định thì thuốc mới có tác dụng.

Công cụ tính dùng ba mức cho cùng một lần quan hệ qua đường hậu môn ở vị trí bên nhận với bạn tình có HIV:

• Dùng đều đặn: 0,014% (khoảng 1 trên 7.200)
• Phần lớn đều đặn, đôi khi quên liều: 0,14% (khoảng 1 trên 720)
• Dùng không đều đặn: 0,69% (khoảng 1 trên 140)

Với quan hệ qua đường âm đạo ở vị trí bên nhận, ba mức tương tự cho kết quả lần lượt là 0,008% (khoảng 1 trên 12.000), 0,02% (khoảng 1 trên 5.000) và 0,048% (khoảng 1 trên 2.100).

Mức giữa và mức thấp là các giả định mà công cụ tính sử dụng, không phải số đo chính xác. Tuy vậy, xu hướng thì rõ ràng: bạn càng quên nhiều liều, bạn càng ít được bảo vệ.

Nếu bạn đã quên vài liều và có thể đã phơi nhiễm, hãy liên hệ ngay với bác sĩ. Bác sĩ có thể cho bạn biết liệu bạn có cần điều trị dự phòng sau phơi nhiễm HIV (PEP) hay không, và PEP phải được bắt đầu trong vòng 72 giờ.

Khi nào bắt đầu được bảo vệ

Bạn không được bảo vệ ngay khi mới bắt đầu dùng. Theo CDC, PrEP dạng viên uống đạt hiệu quả bảo vệ tối đa sau khoảng 7 ngày dùng hằng ngày đối với quan hệ qua đường hậu môn ở vị trí bên nhận, và sau khoảng 21 ngày đối với quan hệ qua đường âm đạo ở vị trí bên nhận và tiêm chích ma túy. Với PrEP dạng tiêm, thời gian này tùy thuộc vào loại thuốc tiêm.

Trước khi bắt đầu, bạn cần xét nghiệm HIV để chắc chắn rằng bạn chưa nhiễm HIV.

Các lựa chọn PrEP

• Thuốc uống hằng ngày. Đây là lựa chọn được dùng phổ biến nhất.
• PrEP theo tình huống, uống quanh thời điểm quan hệ tình dục. Đây là lựa chọn dành cho một số nam quan hệ tình dục đồng giới. Bác sĩ sẽ giải thích lịch uống cụ thể.
• PrEP dạng tiêm tác dụng kéo dài, do nhân viên y tế tiêm theo những khoảng thời gian cố định.

Nếu bạn vừa dùng xong PEP và nghĩ mình sẽ còn phơi nhiễm, hướng dẫn của CDC ủng hộ việc chuyển thẳng sang PrEP mà không có khoảng nghỉ, kèm một lần xét nghiệm HIV khi kết thúc đợt PEP.

Ngừng và dùng lại

CDC khuyên bạn nên trao đổi với nhân viên y tế nếu đang cân nhắc ngừng PrEP, để có thể lên kế hoạch ngừng thuốc an toàn và tiếp tục được bảo vệ nếu hoàn cảnh của bạn thay đổi. Nếu sau này muốn dùng lại, bạn sẽ cần xét nghiệm HIV lại trước, giống như khi mới bắt đầu.

PrEP không phòng được các STI khác

CDC nói rõ rằng PrEP làm giảm khả năng nhiễm HIV nhưng không phòng được các bệnh lây truyền qua đường tình dục (STI) khác hay việc mang thai. Chlamydia, lậu và giang mai vẫn có thể lây giữa các bạn tình. Các STI khác cũng làm nguy cơ nhiễm HIV tăng khoảng gấp đôi (công cụ tính dùng hệ số 2).

Bao cao su giúp bảo vệ khỏi nhiều STI khác, và bạn có thể đề nghị xét nghiệm STI trong các lần khám định kỳ khi dùng PrEP. Đọc thêm tại HIV và các STI.

Khám định kỳ

Trong thời gian dùng PrEP, CDC khuyên bạn nên tái khám định kỳ để xét nghiệm HIV và nhận thêm thuốc hoặc tiêm thuốc. Những lần khám này giúp phát hiện sớm các vấn đề. Trong trường hợp hiếm gặp khi kết quả xét nghiệm dương tính, xem những việc cần làm sau khi xét nghiệm HIV dương tính.

Việc cần làm ngay

• Đang dùng PrEP đúng chỉ định? Nguy cơ nhiễm HIV qua quan hệ tình dục của bạn rất thấp. Hãy tiếp tục dùng thuốc và đi khám định kỳ đầy đủ.
• Đã quên liều và vừa có thể phơi nhiễm? Hãy liên hệ ngay với bác sĩ về PEP. Thời hạn là 72 giờ.
• Mới bắt đầu dùng? Hãy nhớ rằng cần có thời gian để đạt hiệu quả bảo vệ. Trong thời gian này, hãy dùng bao cao su nếu có thể.
• Đang nghĩ đến việc ngừng thuốc? Hãy lên kế hoạch với bác sĩ trước.
• Chưa dùng PrEP? Đọc về PrEP và PEP và hỏi phòng khám sức khỏe tình dục xem PrEP có phù hợp với bạn không.