Lo âu về HIV: cách đối phó với nỗi lo sau khi có thể đã phơi nhiễm

Bạn không phản ứng thái quá, nhưng các con số đứng về phía bạn

Cảm thấy sợ hãi sau khi bao cao su bị tuột, sau một cuộc tình một đêm hay sau khi bị kim đâm là phản ứng bình thường. HIV là một từ nặng nề. Nhưng nỗi sợ thường đi trước rất xa so với nguy cơ thực tế, và nhìn vào những con số thực sẽ giúp ích cho bạn.

Dưới đây là ước tính của công cụ tính cho một lần quan hệ, dựa trên dữ liệu của CDC (Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ):

• Quan hệ tình dục bằng miệng với bạn tình có HIV và chưa được điều trị: 0,01% (khoảng 1 trên 10.000)
• Quan hệ tình dục qua đường âm đạo không dùng bao cao su, nam với nữ không rõ tình trạng HIV ở Hoa Kỳ: <0,0001% (khoảng 1 trên 1.500.000)
• Tương tự, nhưng có dùng bao cao su: <0,0001% (khoảng 1 trên 7.300.000)
• Quan hệ tình dục qua đường hậu môn ở vai trò bên nhận (bị động) không dùng bao cao su với bạn tình có HIV và chưa được điều trị, hình thức phơi nhiễm qua tình dục có nguy cơ cao nhất: 1,4% (khoảng 1 trên 72)

Nếu bạn tình có HIV đang được điều trị và có tải lượng vi rút không phát hiện được, họ không lây truyền HIV qua quan hệ tình dục. Xem K=K (Không phát hiện = Không lây truyền; tiếng Anh: U=U).

Một số nỗi lo hoàn toàn không có nguy cơ. HIV không lây qua nước bọt, mồ hôi, nước mắt, hôn, ôm, dùng chung đồ ăn thức uống, bệ ngồi bồn cầu, côn trùng hay tiếp xúc với da lành. Xem thêm tại HIV không lây qua những đường nào.

Xét nghiệm là lối thoát

Nỗi lo lớn lên từ sự không chắc chắn. Một lần xét nghiệm đúng thời điểm sẽ xóa bỏ điều đó. Khi đã qua giai đoạn cửa sổ của một xét nghiệm, kết quả âm tính có nghĩa là bạn không nhiễm HIV từ lần phơi nhiễm đó, miễn là từ đó đến nay bạn không có lần phơi nhiễm nào khác.

• Xét nghiệm kháng nguyên/kháng thể tại phòng xét nghiệm (lấy máu tĩnh mạch) có giá trị kết luận từ ngày 45.
• Xét nghiệm axit nucleic (NAT) có giá trị kết luận từ ngày 33.
• Xét nghiệm nhanh kháng nguyên/kháng thể (lấy máu đầu ngón tay) và xét nghiệm kháng thể, bao gồm hầu hết các bộ tự xét nghiệm tại nhà, có giá trị kết luận từ ngày 90.

Nếu bạn đã dùng PEP, hãy làm theo kế hoạch xét nghiệm của bác sĩ thay cho các mốc trên. CDC khuyến nghị xét nghiệm vào khoảng 4 đến 6 tuần và 12 tuần sau phơi nhiễm.

Xét nghiệm sớm hơn cũng có thể giúp ích. Kết quả âm tính khi giai đoạn cửa sổ mới đi được một phần cũng đã làm giảm ước tính đáng kể. Với quan hệ qua đường hậu môn ở vai trò bên nhận với bạn tình có HIV và chưa được điều trị, một kết quả âm tính từ xét nghiệm tại phòng xét nghiệm sau bốn tuần đưa ước tính xuống còn 0,18% (khoảng 1 trên 540). Xem độ chính xác của xét nghiệm HIV theo tuần để lên kế hoạch xét nghiệm cho bạn.

Khi đã có kết quả âm tính có giá trị kết luận, xét nghiệm lại cho cùng lần phơi nhiễm đó sẽ không thay đổi câu trả lời. Nếu bạn thấy mình cứ muốn xét nghiệm lại mãi, đó là nỗi lo đang lên tiếng, không phải sự thật.

Vì sao cơ thể bạn như đang phát ra tín hiệu

Lo âu gây ra những triệu chứng thể chất thực sự. NHS (Dịch vụ Y tế Quốc gia Vương quốc Anh) liệt kê: tim đập mạnh hơn hoặc bất thường, các vấn đề về dạ dày, cảm giác căng thẳng, dễ mệt mỏi, chóng mặt hoặc choáng váng, và khó ngủ. Sau một lần phơi nhiễm, việc bạn hiểu từng triệu chứng này là dấu hiệu của HIV là điều dễ hiểu.

Triệu chứng không thể dùng để chẩn đoán HIV, dù theo hướng nào. Nhiều người có HIV không có triệu chứng nào ở giai đoạn đầu, và các triệu chứng giống cúm mà một số người gặp phải thường do các bệnh khác gây ra. Xét nghiệm là cách duy nhất để biết. Xem các triệu chứng HIV giai đoạn đầu.

Những điều giúp ích trong lúc chờ đợi

• Chọn ngày xét nghiệm và ghi vào lịch. Khi đó bạn không phải quyết định lại mỗi ngày.
• Hạn chế tìm kiếm. Đọc diễn đàn và danh sách triệu chứng lúc đêm khuya hiếm khi giúp bạn nhẹ lòng. Một nguồn đáng tin cậy là đủ.
• Nói chuyện với ai đó. Một người bạn, một phòng khám sức khỏe tình dục hoặc một đường dây hỗ trợ. Nhân viên phòng khám đã quen với những câu hỏi như thế này.
• Chăm lo những điều cơ bản. Ngủ và ăn uống đều đặn giúp vài tuần khó khăn trôi qua dễ dàng hơn.
• Nghĩ cho sau này. Nếu bạn có khả năng sẽ phơi nhiễm lần nữa, hãy hỏi về điều trị dự phòng trước phơi nhiễm HIV (PrEP). Khi dùng đúng chỉ định, PrEP làm giảm nguy cơ lây qua quan hệ tình dục khoảng 99% với quan hệ qua đường hậu môn và khoảng 90% với quan hệ qua đường âm đạo.

Khi nào cần hỗ trợ sức khỏe tâm thần

Hãy tìm sự giúp đỡ nếu nỗi lo vẫn kéo dài sau khi đã có kết quả âm tính có giá trị kết luận, hoặc nếu nó ảnh hưởng đến giấc ngủ, công việc hay các mối quan hệ của bạn. Bác sĩ có thể giúp bạn, và trị liệu bằng trò chuyện là một lựa chọn. Tại Anh, người trưởng thành đã đăng ký với bác sĩ đa khoa (GP) có thể tự đăng ký dịch vụ trị liệu bằng trò chuyện của NHS cho chứng lo âu mà không cần gặp GP trước.

Việc cần làm ngay bây giờ

1. Chưa đến 72 giờ kể từ khi phơi nhiễm? Hãy hỏi về PEP trước tiên.
2. Kiểm tra nguy cơ thực tế của bạn bằng công cụ tính.
3. Chọn loại xét nghiệm và ngày xét nghiệm dựa trên giai đoạn cửa sổ của xét nghiệm đó.
4. Xét nghiệm lại một lần sau giai đoạn cửa sổ nếu lần đầu bạn xét nghiệm khi vẫn còn trong giai đoạn cửa sổ, hoặc làm theo kế hoạch xét nghiệm khi dùng PEP, rồi dừng lại.
5. Tìm sự hỗ trợ nếu nỗi lo không giảm bớt sau khi đã có kết quả có giá trị kết luận.